İçeriğe geç

Kavram

saltus

Latince
saltus
Almanca
Sprung
Fransızca
saut
İngilizce
leap
Türkçe
sıçrama

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte sıçrama, aradaki yeri adımlamadan bir yerden ötekine geçmektir. Leibniz'in süreklilik ilkesinde tabiat sıçrama yapmaz: her değişim sonsuz küçük basamaklarla olur. Hegel (Mantık Bilimi, Ölçü, Ölçü Oranlarının Düğüm Çizgisi) bunu tersine çevirir: kemiyet dereceli değiştiği hâlde belli noktalarda (suyun donması, kimyasal birleşmelerin belirli oranları, doğum ve ölüm, armoni) yeni bir keyfiyet birden ortaya çıkar; geçiş bir sıçramadır. Dereceliliğe başvuran açıklama doğan şeyi önceden küçük ama hazır bir varoluş olarak varsaydığı için totolojidir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1704/1765 Leibniz natura non facit saltus; süreklilik ilkesi Yeni Denemeler, Önsöz
1812/1832 Hegel kemiyetçe değişimden keyfiyetçe değişime ani geçiş; ölçülerin düğüm çizgisi Mantık Bilimi I. Kitap, III. Kısım, 2. Bölüm B
1844/1846 Kierkegaard inancın sıçraması (nitel sıçrama) —

Dönüşüm: Leibniz'te tabiatın yasası olarak reddedilen sıçrama, Hegel'de keyfiyetin kemiyetle ilişkisinin zorunlu bir momenti, Kierkegaard'da ise varoluşsal kararın biçimi olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Yerleşik bir felsefe terimi yoktur; Aristoteles'te tabiatın "boşuna hiçbir şey yapmadığı" ve basamaklarla ilerlediği düşüncesi arka plandadır.
Latince saltus salire "sıçramak"tan; natura non facit saltus "tabiat sıçrama yapmaz" sözüyle yerleşir.
Almanca / Fransızca Sprung / saut Hegel: Sprung; Allmähligkeit "derecelilik" karşıtı.
İngilizce leap

Türkçe karşılığı

sıçrama. Rakipler: "atlama", "kopuş". "Sıçrama" hem gündelik hem bilimsel dilde (nitel sıçrama) yerleşiktir ve ara basamak olmadan geçişi tek kelimeyle söyler.

"Sıçrama" ara basamakların yokluğunu vurgular; Hegel'in noktası da budur: keyfiyetin değişimi kemiyetin dereceli artışıyla açıklanamaz, belli bir noktada birden gelir. "Kopuş" deseydik eski ile yeni arasındaki kemiyetçe süreklilik kaybolurdu.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Ölçü Oranlarının Düğüm Çizgisi) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sıçramadır, sıçrama

Metinlerde işaretlendiği yerler

2 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.