Kavram
saltus
- Latince
- saltus
- Almanca
- Sprung
- Fransızca
- saut
- İngilizce
- leap
- Türkçe
- sıçrama
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte sıçrama, aradaki yeri adımlamadan bir yerden ötekine geçmektir. Leibniz'in süreklilik ilkesinde tabiat sıçrama yapmaz: her değişim sonsuz küçük basamaklarla olur. Hegel (Mantık Bilimi, Ölçü, Ölçü Oranlarının Düğüm Çizgisi) bunu tersine çevirir: kemiyet dereceli değiştiği hâlde belli noktalarda (suyun donması, kimyasal birleşmelerin belirli oranları, doğum ve ölüm, armoni) yeni bir keyfiyet birden ortaya çıkar; geçiş bir sıçramadır. Dereceliliğe başvuran açıklama doğan şeyi önceden küçük ama hazır bir varoluş olarak varsaydığı için totolojidir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1704/1765 | Leibniz | natura non facit saltus; süreklilik ilkesi | Yeni Denemeler, Önsöz |
| 1812/1832 | Hegel | kemiyetçe değişimden keyfiyetçe değişime ani geçiş; ölçülerin düğüm çizgisi | Mantık Bilimi I. Kitap, III. Kısım, 2. Bölüm B |
| 1844/1846 | Kierkegaard | inancın sıçraması (nitel sıçrama) | — |
Dönüşüm: Leibniz'te tabiatın yasası olarak reddedilen sıçrama, Hegel'de keyfiyetin kemiyetle ilişkisinin zorunlu bir momenti, Kierkegaard'da ise varoluşsal kararın biçimi olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Yerleşik bir felsefe terimi yoktur; Aristoteles'te tabiatın "boşuna hiçbir şey yapmadığı" ve basamaklarla ilerlediği düşüncesi arka plandadır. |
| Latince | saltus | salire "sıçramak"tan; natura non facit saltus "tabiat sıçrama yapmaz" sözüyle yerleşir. |
| Almanca / Fransızca | Sprung / saut | Hegel: Sprung; Allmähligkeit "derecelilik" karşıtı. |
| İngilizce | leap |
Türkçe karşılığı
sıçrama. Rakipler: "atlama", "kopuş". "Sıçrama" hem gündelik hem bilimsel dilde (nitel sıçrama) yerleşiktir ve ara basamak olmadan geçişi tek kelimeyle söyler.
"Sıçrama" ara basamakların yokluğunu vurgular; Hegel'in noktası da budur: keyfiyetin değişimi kemiyetin dereceli artışıyla açıklanamaz, belli bir noktada birden gelir. "Kopuş" deseydik eski ile yeni arasındaki kemiyetçe süreklilik kaybolurdu.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Ölçü Oranlarının Düğüm Çizgisi) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sıçramadır, sıçrama
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.