İçeriğe geç

Kavram

gradus

Latince
gradus; quantitas intensiva
Almanca
Grad; intensive Größe
Fransızca
degré; grandeur intensive
İngilizce
degree
Türkçe
derece; yeğin büyüklük

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte derece, bir ölçek üzerindeki basamaktır (yirmi derece sıcaklık). Kant'ta (Saf Aklın Eleştirisi, algının antisipasyonları) her duyumun bir yeğin büyüklüğü, yani derecesi vardır. Hegel'de (Mantık Bilimi, Büyüklük, II. Bölüm B) yaygın miktarın dışsal adedi yalın belirliliğe geçince miktar yeğin büyüklük, yani derece olur: "onuncu derece" on derecenin toplamı değil, tek bir derecedir; ama belirliliğini öteki derecelerle ilişkisinde, kendi dışında taşır. Yaygın ve yeğin büyüklük sonunda aynı belirliliğin iki yüzü olarak gösterilir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
14. yy Oxford hesapçıları, Oresme suretlerin yoğunlaşması ve gevşemesi —
1781/1787 Kant duyumun yeğin büyüklüğü Saf Aklın Eleştirisi
1812/1832 Hegel kendi için varlığa dönmüş miktar; dışsallığını kendi dışında taşıyan yalın belirlilik Mantık Bilimi I. Kitap, II. Kısım, 2. Bölüm B

Dönüşüm: Skolastikte bir niteliğin artıp eksilmesi olan derece, Kant'ta algının a priori bilinebilen yanı, Hegel'de ise keyfiyetin kemiyette geri dönüşünün ilk işareti olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Yerleşik bir karşılığı yoktur; skolastikte intensio et remissio formarum (suretlerin yoğunlaşması ve gevşemesi) tartışmasıyla gelişir.
Latince gradus "Adım, basamak"; skolastikte bir niteliğin yoğunluk basamağı.
Almanca / Fransızca Grad, intensive Größe / degré, grandeur intensive Kant: algının antisipasyonları; Hegel: miktarın ikinci belirlenimi.
İngilizce degree

Türkçe karşılığı

derece; yeğin büyüklük. Rakipler: "yoğunluk", "şiddet", "içkin büyüklük". "Derece" gündelik dilde (sıcaklık derecesi) aynı şeyi söyler; intensiv için Kant çevirisinde seçilmiş "yeğin" korunur (extensiv "yaygın").

"Derece" bir ölçeği, yani başka derecelerle ilişkiyi çağrıştırır; bu Hegel'in noktasıdır: derece kendi içinde yalındır, ama belirliliğini kendi dışındaki çoğullukta (ölçekte) taşır. "Yoğunluk" deseydik bu dışsallık kaybolurdu.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Yaygın ve Yeğin Miktar) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: dereceye

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.