Kavram
principium rationis sufficientis
- Latince
- principium rationis sufficientis
- Almanca
- Satz vom (zureichenden) Grunde
- Fransızca
- principe de raison suffisante
- İngilizce
- principle of sufficient reason
- Türkçe
- yeter temel ilkesi
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "her şeyin bir sebebi vardır". Felsefede hiçbir olgunun, doğru önermenin ya da mevcut şeyin, neden böyle olup başka türlü olmadığına dair yeter bir temel olmaksızın var olmadığı ilkesi.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1714 | Leibniz | Çelişmezlik ilkesiyle birlikte akıl yürütmelerimizin iki büyük ilkesinden biri; olgu hakikatlerinin ilkesi | Monadoloji § 31–32 |
| 1813 | Schopenhauer | İlkenin dört kökü: oluş, bilme, varlık, eylem | Yeter Temel İlkesinin Dört Kökü Üzerine |
| 1830 | Hegel | Temel, özdeşlik ile farkın birliği; bütünlük olarak konmuş öz; mevcudiyete geçiş | Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları, § 121–122 |
Dönüşüm: Leibniz'te biçimsel bir akıl ilkesinden, Hegel'de özün kendi dolayımının bir momentine; temelin kendisinin henüz biçimsel kaldığının, gerçek açıklamanın amaç ve kavrama kadar ilerlemesi gerektiğinin gösterilmesine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Fikir Platon'da (Timaios 28a: hiçbir şey sebepsiz olmaz) ve Aristoteles'te vardır; ilke adı modern dönemdedir. |
| Latince | principium rationis sufficientis | ratio burada "temel, gerekçe"; sufficiens "yeten". Leibniz, Monadoloji § 32; Theodicée § 44. |
| Almanca / Fransızca | Satz vom zureichenden Grunde / principe de raison suffisante | Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisi, § 121 Açıklaması. |
| İngilizce | principle of sufficient reason |
Türkçe karşılığı
yeter temel ilkesi. Hegel çevirisinde Satz des Grundes "temel ilkesi", zureichender Grund "yeter temel"; Grund bu eserde "temel" (bağlama göre "gerekçe"). Literatürde "yeter sebep ilkesi" de denir; causa "sebep" ile karışmasın diye burada "temel" seçildi.
Hegel temel ilkesini, özdeşlik, farklılık ve üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkelerinden sonra gelen "düşünce kanunlarından" biri olarak ele alır, ama onu bir kanun gibi değil bir belirlenimin hakikati olarak okur: Bir şeyin hakiki özlüğü kendisiyle özdeşliğinde ya da farklılığında değil, varlığını özü olan bir başkasında taşımasındadır. Temel henüz amaç değildir; bu yüzden "iyi bir temel" her şey için bulunabilir ve hiçbir şeyi zorunlu olarak doğurmaz (§ 122 Açıklaması).
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Encyklopädie, § 121 Açıklaması) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Temel ilkesi
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.