Kavram
lumen gloriae
Skolastik teolojide, yaratılmış aklı güçlendirerek Tanrı'yı özüyle, aracısız görmeye yetkin kılan ve ahirette saadete erenlere verilen doğaüstü ışık.
- Latince
- lumen gloriae
- Almanca
- Glorienlicht
- Fransızca
- lumière de gloire
- İngilizce
- light of glory
- Türkçe
- yücelik ışığı
Skolastik teolojide, yaratılmış aklı güçlendirerek Tanrı'yı özüyle, aracısız görmeye yetkin kılan ve ahirette saadete erenlere verilen doğaüstü ışık.
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Lumen gündelik Latincede ışık, aydınlık demektir; gloria ise şan, ün, parlaklık. Kutsal Kitap Latincesinde gloria, Tanrı'nın görünür kılınan ihtişamını ve ahirette kurtulmuşların paylaşacağı yüce hâli anlatır. İki kelime birleşince teolojik bir terim doğar: Aklın kendi tabiî gücüyle göremeyeceği Tanrı'yı görebilmesi için ona eklenen, onu yükselten ışık. Burada "ışık" mecazdır: Görme gözün değil aklın işidir; ışık da görülen şey değil, görmeyi mümkün kılan güçtür. Mezmur'daki "Senin ışığınla ışığı göreceğiz" sözü (Mezmurlar 36:9; Vulgata 35:10) terimin kutsal metindeki dayanağı sayılır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 5. yüzyıl | Augustinus | Aklın akledilir hakikati ancak Tanrı'dan gelen bir ışıkla görebileceği; ahirette Tanrı'yı yüz yüze görme | visio Dei |
| 13. yüzyıl | Thomas Aquinas | Yaratılmış aklı Tanrı'nın özünü görmeye yetkin kılan, yaratılmış ve doğaüstü bir yetkinlik; Tanrı'nın özü bu ışıkla, araya hiçbir yaratılmış suret girmeden görülür | Teoloji Özeti I, 12, 2 ve 5 |
| 1311–1312 | Vienne Konsili | Akıllı tabiatın Tanrı'yı görmek ve O'nun tadına varmak için yücelik ışığına muhtaç olmadığı görüşü mahkûm edildi | — |
| 14. yüzyıl | Gregorios Palamas | Doğu geleneğinde azizlerin gördüğü ışık yaratılmış değil, Tanrı'nın yaratılmamış enerjisidir; Batı'daki yaratılmış ışık anlayışından ayrılır | lux |
Dönüşüm: Augustinus'ta genel bir aydınlanma anlayışının parçası olan ışık, Thomas'ta teknik bir terime dönüşür: Tabiî akıl ışığı, lütuf ışığı ve yücelik ışığı diye derecelendirilen üç ışığın en yükseği olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Terim Latin skolastiğinde kurulmuştur; Doğu teolojisinde ışık, Tanrı'nın yaratılmamış enerjisi olarak ele alınır |
| Latince | lumen gloriae | lumen "ışık, aydınlatan güç", gloria "yücelik, ihtişam" |
| Almanca | Glorienlicht, Licht der Glorie | Katolik teoloji dilinde Latince terimin karşılığı |
| Fransızca | lumière de gloire | Teoloji dilinde yerleşik karşılık |
| İngilizce | light of glory | Teoloji dilinde yerleşik karşılık |
Türkçe karşılığı
Yücelik ışığı. Gloria için "şan" ve "ihtişam" da düşünülebilir. "Şan" dünyevî ün çağrışımı taşır ve teolojik bağlamda anlamı daraltır. "İhtişam" Tanrı'nın görkemini iyi anlatır, ama terimin asıl gösterdiği şeyi, yani kurtulmuşların ahirette eriştiği yüce hâli tam karşılamaz. "Yücelik" hem Tanrı'nın yüceliğini hem de insanın o yüceliğe katılarak yükseltilmesini anlatır; bu yüzden tercih edilmiştir.
Çeviride kullanımı
Thomas Aquinas'ın Teoloji Özeti'nde (I, 12) Tanrı'yı görme üzerine sorularda geçer. Aklı güçlendiren ışık olarak "görme gücü yanında" gereken benzerliktir; Tanrı'nın özünü temsil eden bir suret değildir. Lumen gratiae "lütuf ışığı", lumen naturale "tabiî ışık" ayrı terimlerdir.
Açtığı problem
- Sonlu ve yaratılmış bir akıl, sonsuz olan Tanrı'yı nasıl görebilir; görme gerçekleşirse yaratık ile yaratıcı arasındaki fark nasıl korunur?
- Tanrı'yı görmeyi sağlayan ışık yaratılmış mıdır, yoksa Tanrı'nın kendisi midir?
- İnsan tabiatının Tanrı'yı görmeye yönelik tabiî bir arzusu varsa, bu arzunun ancak doğaüstü bir armağanla doyurulması nasıl açıklanır?