Kavram
liber vitae
Tanrı'nın, ebedî hayata kavuşacak olanları bildiği bilginin mecazî adı; seçilenlerin adlarının yazılı olduğu kitap.
- Yunanca
- βίβλος τῆς ζωῆς (biblos tēs zōēs); βιβλίον τῆς ζωῆς (biblion tēs zōēs)
- Latince
- liber vitae
- Almanca
- Buch des Lebens
- Fransızca
- livre de vie
- İngilizce
- book of life
- Türkçe
- hayat kitabı
Tanrı'nın, ebedî hayata kavuşacak olanları bildiği bilginin mecazî adı; seçilenlerin adlarının yazılı olduğu kitap.
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Eski şehirlerde vatandaşların, askerlerin ya da meclis üyelerinin adları bir deftere yazılırdı; adı bu kayıtta bulunan, o topluluğa aitti. Kutsal Kitap bu imgeyi Tanrı'ya taşır: Tanrı'nın kendisine ait olanların adlarını yazdığı bir kitap vardır ve bu kitaptan silinmek, hayattan ve Tanrı'nın halkından kopmak demektir. Teolojide kitap gerçek bir yazı değil, bir benzetmedir. İnsan bir şeyi unutmamak için yazar; Tanrı ise hiçbir şeyi unutmaz. Bu yüzden "hayat kitabı", Tanrı'nın kimleri ebedî hayata ulaştıracağını şaşmaz biçimde bilmesinin adı olur. Böylece kavram önceden belirleme öğretisine bağlanır ve şu soruyu taşır: Bu kitaba yazılmış biri oradan silinebilir mi?
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Eski Ahit | Çıkış, Mezmurlar, Daniel | Tanrı'nın, kendi halkına ait olanların adlarını yazdığı kitap; ondan silinmek ölüm ve kopuştur | — |
| 1. yüzyıl | Pavlus ve Vahiy | Adları hayat kitabında yazılı olanlar kurtulur; galip gelenin adı silinmeyecektir | electio |
| 5. yüzyıl | Augustinus | Son yargıda herkese kendi iyi ve kötü işlerini hatırlatacak ilahî kuvvet; Tanrı'nın yanılmaz önbilgisi | praescientia |
| 13. yüzyıl | Thomas Aquinas | Önceden belirlenmiş olanların Tanrı'nın bilgisindeki kaydı; önceden belirlemeyle aynı şeydir, ama onun bilgisini anlatması bakımından ondan ayrılır | praedestinatio |
Dönüşüm: Kutsal Kitap'ta topluluğa aidiyetin ve hayatın imgesi olan kitap, Augustinus'ta yargı günündeki hatırlatma ve Tanrı'nın önbilgisi olarak yorumlanır. Skolastikte ise önceden belirlemenin bir yüzüne, Tanrı'nın seçtiklerini bilişine dönüşür; silinme sorusu da Tanrı'nın değişmezliğiyle insanın lütuftan düşebilmesini uzlaştırma sorununa bağlanır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | βίβλος τῆς ζωῆς (biblos tēs zōēs); βιβλίον τῆς ζωῆς (biblion tēs zōēs) | Yeni Ahit'te, özellikle Vahiy'de ve Pavlus'ta; İbranice sefer ḥayyim "hayat kitabı"nın karşılığı |
| Latince | liber vitae | Vulgata'da; Mezmurlar'da liber viventium "yaşayanların kitabı" da geçer |
| Almanca | Buch des Lebens | Luther'in Kutsal Kitap çevirisinden beri yerleşik |
| Fransızca | livre de vie | Teoloji ve Kutsal Kitap çevirilerinde |
| İngilizce | book of life | Teoloji ve Kutsal Kitap çevirilerinde |
Türkçe karşılığı
Hayat kitabı. Latincenin iki kelimesini doğrudan karşılar ve Türkçe Kutsal Kitap çevirilerinde de kullanılan "yaşam kitabı"yla aynı imgeyi taşır; "hayat" kelimesi ebedî hayatın da adı olduğu için tercih edilir. "Ömür defteri" gündelik dilde insanın kendi geçmişini anlatır ve kavramın Tanrı'nın bilgisine dayanan anlamını vermez. İslam düşüncesindeki "levh-i mahfuz" yakın bir imge olsa da bütün olup bitenlerin yazılı olduğu levhayı adlandırır; hayat kitabı ise yalnızca ebedî hayata seçilenlerin kaydıdır.
Çeviride kullanımı
Thomas Aquinas'ın Teoloji Özeti'nde önceden belirlemenin ardından ayrı bir soruda ele alınır (I, 24). Thomas üç anlam ayırır: Hayata seçilenlerin kaydı, yapılması gerekenleri öğreten kitap olarak Eski ve Yeni Ahit ve herkesin yaptıklarını hatırlatacak ilahî kuvvet. Asıl anlam birincisidir ve kitap yalnızca yücelik hayatına seçilenlerle ilgilidir. Önceden belirleme sayesinde yazılmış olanlar yalın olarak yazılmıştır ve silinmez; yalnızca sahip oldukları lütuf sayesinde ebedî hayata yöneltilmiş olanlar ise bir bakıma yazılmıştır ve lütuftan düşünce silinebilir.
Açtığı problem
- Tanrı'nın bilgisi değişmezse, bir adın kitaptan silinmesi ne anlama gelir?
- Silinme Tanrı'nın bilgisinde mi, yoksa bilinen insanın kendisinde mi bir değişmedir?
- Lütfa sahip olan ama sonunda kurtulmayan insan, hangi anlamda kitaba yazılmıştır?