Kavram
khoreia
- Yunanca
- χορεία
- Latince
- chorea / saltatio cum cantu
- Almanca
- Chorreigen / Chortanz
- Fransızca
- chorée / art choral
- İngilizce
- choral dance
- Türkçe
- koro sanatı (khoreia)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde khoreia bayramlarda, kurban törenlerinde ve tiyatro yarışmalarında bir topluluğun şarkı söyleyerek birlikte dans etmesidir; her yurttaş çocukluktan itibaren korolarda yer alır. Platon Yasalar I–II'de bunu eğitimin (paideia) ilk ve temel biçimine yükseltir: tanrılar insanlara, öteki canlılarda bulunmayan düzen duyumunu —devinimde ritim, seste harmonia— hazla birlikte vermiştir (653e–654a, 664e–665a); bu yüzden "eğitimsiz olan korosuzdur" (654a–b). Doğru eğitilmiş kişi yalnızca güzel şarkı söyleyip dans eden değil, güzel olandan sevinç duyup çirkin olandan tiksinen kişidir (654c–d). Koro gösterileri huyların taklitleri (mimesis) olduğundan (655d), khoreia psykhē'nin benzeşme yoluyla biçimlenmesinin aracıdır; bu yüzden yasa koyucunun denetimine girer (Mısır örneği, 656d–657b) ve kentin üç korosu (çocuklar–Mousa'lar, gençler–Apollon/Paian, yaşlılar–Dionysos) ömür boyu süren bir "büyülü söz" (epōidē) okuma kurumuna dönüşür (664b–666d).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Arkaik | Homeros, Alkman, Pindaros | Tanrılar ve kızlar için toplu dans ve şarkı; partheneia, dithyrambos | mousike |
| Klasik | Atina tiyatrosu | Tragedya ve komedyada koro; khorēgia (koro giderlerini üstlenme) | |
| Klasik | Platon, Timaios 40c | Gök cisimlerinin devinimleri "korolar" olarak | kosmos |
| Klasik | Platon, Yasalar II, VII | Eğitimin temeli; ritim + harmonia; üç koro; Dionysos korosu ve şarap | paideia, harmonia |
| Klasik | Aristoteles, Politika VIII | Mousikē'nin huy üzerindeki etkisi, taklit ve arınma | katharsis |
Dönüşüm: Dinsel-toplumsal bir icradan, Platon'da psykhē'nin ve kentin uyumunu kuran bir eğitim kurumuna; aynı zamanda kozmik düzenin (yıldızların dansı) insan ölçeğindeki taklidine. Sonraki dönemde terim sahne sanatının bir öğesine daralır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | χορεία (khoreia); χορός (khoros), χορεύειν, χορευτής, ἀχόρευτος / κεχορευκώς, χορηγεῖν, χόρευμα | khoros (dans alanı, dans eden topluluk) kökünden: şarkı ve dansın bir topluluk tarafından birlikte icrası. Platon Yasalar 654a'da khoros'u khara (sevinç) sözcüğüne bağlayan bir halk etimolojisi kurar. Projede ilk geçiş: Timaios 40c (gök cisimlerinin "korolar"ı); tanım: Yasalar 654b ("koro sanatı bütünüyle dans ve şarkıdır") ve 665a (devinimin düzeni = ritim, sesin düzeni = harmonia, ikisi birden = khoreia). |
| Latince | chorea / saltatio cum cantu | Latince chorea ödünç sözcüktür; Roma'da şarkılı toplu dansın yurttaşlık eğitimindeki yeri Yunan'daki kadar merkezî olmadığından terimin ağırlığı taşınamaz. |
| Almanca / Fransızca | Chorreigen / Chortanz; chorée / art choral | Almanca Reigen halka dansını, Chor şarkıyı vurgular; Fransızca chorée tıbbi anlamla ("kore" hastalığı) karışabilir. |
| İngilizce | choral dance |
Türkçe karşılığı
koro sanatı (khoreia).
"Koro" dersem Yasalar II'nin eğitim kuramını bir müzik dersine indirgerim; "dans" dersem sözün ve ezginin ahlaki içeriğini (660e–661c'de şairlere söyletilecek sözler) kaybederim. "Koro sanatı" terimi bir tekhnē gibi gösterme riski taşır; oysa Platon için khoreia önce hazların ve acıların doğru biçimlenmesidir (654c–d), beceri ikinci sıradadır. Transliterasyon bu yüzden korundu.
Çeviride kullanımı
Platon çevirisinde khoreia = "koro sanatı (khoreia)" (çoğul ve somut gösteri anlamında "koro gösterileri (khoreia)"); khoros = koro; khoreuein = koroda dans etmek; akhoreutos = korodan nasibini almamış. Not Yasalar 654b'den itibaren bağlanıyor; önceki geçişler (Timaios 40c, Euthydemos 277d) bağsız bırakıldı.
Atıf ve kaynak notu
Sözcük gündelik Yunancadır; ama onu "ritim ile harmonia'nın birliği" olarak tanımlayıp eğitimin kendisiyle özdeşleştirmek (Yasalar 654a–b, 665a) Platon'a özgüdür. Khoros–khara etimolojisi Platon'un kendi (şakacı) önerisidir, dilbilimsel bir olgu değildir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Koro, dans, koro dans, koro dansı, koro danslarını, dansı
Metinlerde işaretlendiği yerler
6 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.