İçeriğe geç

Kavram

khoreia

Yunanca
χορεία
Latince
chorea / saltatio cum cantu
Almanca
Chorreigen / Chortanz
Fransızca
chorée / art choral
İngilizce
choral dance
Türkçe
koro sanatı (khoreia)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde khoreia bayramlarda, kurban törenlerinde ve tiyatro yarışmalarında bir topluluğun şarkı söyleyerek birlikte dans etmesidir; her yurttaş çocukluktan itibaren korolarda yer alır. Platon Yasalar I–II'de bunu eğitimin (paideia) ilk ve temel biçimine yükseltir: tanrılar insanlara, öteki canlılarda bulunmayan düzen duyumunu —devinimde ritim, seste harmonia— hazla birlikte vermiştir (653e–654a, 664e–665a); bu yüzden "eğitimsiz olan korosuzdur" (654a–b). Doğru eğitilmiş kişi yalnızca güzel şarkı söyleyip dans eden değil, güzel olandan sevinç duyup çirkin olandan tiksinen kişidir (654c–d). Koro gösterileri huyların taklitleri (mimesis) olduğundan (655d), khoreia psykhē'nin benzeşme yoluyla biçimlenmesinin aracıdır; bu yüzden yasa koyucunun denetimine girer (Mısır örneği, 656d–657b) ve kentin üç korosu (çocuklar–Mousa'lar, gençler–Apollon/Paian, yaşlılar–Dionysos) ömür boyu süren bir "büyülü söz" (epōidē) okuma kurumuna dönüşür (664b–666d).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Arkaik Homeros, Alkman, Pindaros Tanrılar ve kızlar için toplu dans ve şarkı; partheneia, dithyrambos mousike
Klasik Atina tiyatrosu Tragedya ve komedyada koro; khorēgia (koro giderlerini üstlenme)
Klasik Platon, Timaios 40c Gök cisimlerinin devinimleri "korolar" olarak kosmos
Klasik Platon, Yasalar II, VII Eğitimin temeli; ritim + harmonia; üç koro; Dionysos korosu ve şarap paideia, harmonia
Klasik Aristoteles, Politika VIII Mousikē'nin huy üzerindeki etkisi, taklit ve arınma katharsis

Dönüşüm: Dinsel-toplumsal bir icradan, Platon'da psykhē'nin ve kentin uyumunu kuran bir eğitim kurumuna; aynı zamanda kozmik düzenin (yıldızların dansı) insan ölçeğindeki taklidine. Sonraki dönemde terim sahne sanatının bir öğesine daralır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca χορεία (khoreia); χορός (khoros), χορεύειν, χορευτής, ἀχόρευτος / κεχορευκώς, χορηγεῖν, χόρευμα khoros (dans alanı, dans eden topluluk) kökünden: şarkı ve dansın bir topluluk tarafından birlikte icrası. Platon Yasalar 654a'da khoros'u khara (sevinç) sözcüğüne bağlayan bir halk etimolojisi kurar. Projede ilk geçiş: Timaios 40c (gök cisimlerinin "korolar"ı); tanım: Yasalar 654b ("koro sanatı bütünüyle dans ve şarkıdır") ve 665a (devinimin düzeni = ritim, sesin düzeni = harmonia, ikisi birden = khoreia).
Latince chorea / saltatio cum cantu Latince chorea ödünç sözcüktür; Roma'da şarkılı toplu dansın yurttaşlık eğitimindeki yeri Yunan'daki kadar merkezî olmadığından terimin ağırlığı taşınamaz.
Almanca / Fransızca Chorreigen / Chortanz; chorée / art choral Almanca Reigen halka dansını, Chor şarkıyı vurgular; Fransızca chorée tıbbi anlamla ("kore" hastalığı) karışabilir.
İngilizce choral dance

Türkçe karşılığı

koro sanatı (khoreia).

"Koro" dersem Yasalar II'nin eğitim kuramını bir müzik dersine indirgerim; "dans" dersem sözün ve ezginin ahlaki içeriğini (660e–661c'de şairlere söyletilecek sözler) kaybederim. "Koro sanatı" terimi bir tekhnē gibi gösterme riski taşır; oysa Platon için khoreia önce hazların ve acıların doğru biçimlenmesidir (654c–d), beceri ikinci sıradadır. Transliterasyon bu yüzden korundu.

Çeviride kullanımı

Platon çevirisinde khoreia = "koro sanatı (khoreia)" (çoğul ve somut gösteri anlamında "koro gösterileri (khoreia)"); khoros = koro; khoreuein = koroda dans etmek; akhoreutos = korodan nasibini almamış. Not Yasalar 654b'den itibaren bağlanıyor; önceki geçişler (Timaios 40c, Euthydemos 277d) bağsız bırakıldı.

Atıf ve kaynak notu

Sözcük gündelik Yunancadır; ama onu "ritim ile harmonia'nın birliği" olarak tanımlayıp eğitimin kendisiyle özdeşleştirmek (Yasalar 654a–b, 665a) Platon'a özgüdür. Khoros–khara etimolojisi Platon'un kendi (şakacı) önerisidir, dilbilimsel bir olgu değildir.

İlgili kavramlar

  • paideia (eğitim hazların ve acıların doğru biçimlenmesi midir?)
  • mimesis (taklit edilenle benzeşme: kötü huyların taklidinden sevinç duymanın zararı, 656b)
  • harmonia (ses düzeni ile psykhē düzeni arasındaki bağ)
  • nomos (mousikē'de yeniliğin yasayla sınırlanması, 656c–657b)

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Koro, dans, koro dans, koro dansı, koro danslarını, dansı

Metinlerde işaretlendiği yerler

6 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.