İçeriğe geç

Kavram

Invidia

Yunanca
φθόνος (phthonos)
Latince
invidia; livor
Almanca
Neid
Fransızca
envie
İngilizce
envy
Türkçe
haset; hasetçi

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde başkasının iyiliğine kızma, bir tabiat sapkınlığı ve kusur. Descartes'ta bir tutku olarak: iyiliği hak etmediğini düşündüğümüz kişilerin başına iyilik geldiğini görmekten doğan, nefretle karışık bir keder türü (md. 182). Haklı olarak ancak talihin getirdiği iyiler için duyulabilir; adalet sevgisinden doğduğunda mazur görülebilecek bir gayret olur, ama nefreti kişilere değil iyinin kötü dağıtımına yönelmelidir (md. 183). İnsanların mutluluğuna en çok zarar veren kusurdur (md. 184). Nesnesi bakımından acımanın (compassio) zıttıdır (md. 185).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Eşitlerin iyiliğine duyulan acı Retorik II 10
6. yy Gregorius Magnus Başlıca kusurlardan (ölümcül günahlardan) biri Moralia in Iob XXXI 45
1649 Descartes Hak etmeyene gelen iyiden doğan, nefretle karışık keder; haklı ve haksız biçimleri Ruhun Tutkuları md. 62, 182–184
1677 Spinoza Başkasının mutluluğuna üzülmeye ve kötülüğüne sevinmeye yönelten nefret Ethica III, duygulanımların tarifleri 23

Dönüşüm: Ahlâk geleneğinde bir günah olan haset, Descartes'ta tutkuların mekaniğine ve kan hareketlerine bağlanan, adalet sevgisiyle birleştiğinde mazur görülebilen bir tutku olarak da incelenir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca φθόνος (phthonos) Aristoteles'te başkasının iyiliğine duyulan acı (Retorik II 10).
Latince invidia; livor in-videre "kötü gözle bakmak". Descartes livor'u (morluk, kurşuni renk) hasetçilerin benzi üzerinden anar (md. 184).
Almanca / Fransızca Neid / envie
İngilizce envy

Türkçe karşılığı

haset; hasetçi. "Kıskançlık" ayrı tutulur: Descartes'ta o jalousie'dir, sahip olunan bir iyiyi kaybetme korkusudur (md. 167). "Çekememezlik" gündelik ama terim olarak dar kalır.

Türkçede "kıskançlık" hem envie hem jalousie için kullanılır. Descartes ikisini açıkça ayırdığı için envie "haset", jalousie "kıskançlık" olarak verilir.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Ruhun Tutkuları md. 182) açılmış nottur. Aristoteles, Gregorius ve Spinoza atıfları metinle karşılaştırılmadan verilmiştir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: haset, haseti

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.