Kavram
Generositas
- Yunanca
- μεγαλοψυχία (megalopsykhia)
- Latince
- generositas; magnanimitas
- Almanca
- Edelmut, Großmut
- Fransızca
- générosité; magnanimité
- İngilizce
- generosity
- Türkçe
- yüce gönüllülük; gönül büyüklüğü
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde soyluluk ve cömertlik. Descartes'ta insanın kendine meşru biçimde değer verebileceği en yüksek derece: kendine gerçekten ait olan tek şeyin iradesinin hür kullanımı olduğunu bilmek ve bu iradeyi iyi kullanmaya, yani en iyi bulduğu her şeyi yapmaya kesin olarak karar vermiş olduğunu hissetmek (md. 153). Hem bir tutku hem bir faziletin melekesidir; bütün öbür faziletlerin anahtarı ve tutkuların genel ilacıdır (md. 161).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Büyük onura layık olup bunu bilen insanın fazileti | Nikomakhos'a Etik IV 3 |
| MÖ 1. yy | Cicero | magnitudo animi: dış şeyleri küçümseyen gönül büyüklüğü | De officiis I 20 |
| 1649 | Descartes | İradenin iyi kullanımına dayanan haklı kendine değer verme; faziletlerin anahtarı | Ruhun Tutkuları md. 54, 153–161 |
| 1677 | Spinoza | generositas: aklın buyruğuyla başkalarına yardım etme ve onları dostlukla kendine bağlama arzusu | Ethica III 59, not |
Dönüşüm: Aristoteles'in onura dayanan büyük ruhluluğu, Descartes'ta iradenin hürlüğüne dayanan iç bir kendine değer vermeye dönüşür; Spinoza'da ise başkasına yönelik akılcı bir arzu olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | μεγαλοψυχία (megalopsykhia) | Aristoteles'te büyük şeylere layık olup kendini onlara layık gören insanın fazileti (Nikomakhos'a Etik IV 3). |
| Latince | generositas | genus "soy": önce soyluluk, sonra soylu ruh. Descartes'ın Latince karşılığı. |
| Almanca / Fransızca | Edelmut / générosité | |
| İngilizce | generosity |
Türkçe karşılığı
yüce gönüllülük. "Cömertlik" yanlış olur: o liberalitastır ve verme ile ilgilidir. Descartes'ın générosité'si insanın kendine haklı olarak değer vermesidir. "Âlicenaplık" eski ve doğru bir karşılıktır ama bugün az anlaşılır. Magnanimité "gönül büyüklüğü" olarak verilir ve ayrıca bağlanmaz; Descartes ikisini hemen hemen aynı anlamda kullanır (md. 54, 161).
"Cömertlik" seçilirse Descartes ahlâkının anahtar kavramı başkalarına verme erdemine indirgenir. "Yüce gönüllülük", kendine değer vermenin hür iradenin iyi kullanımına dayandığını, kibirden (superbia) ve alçaklıktan ayrıldığını taşıyabilecek tek kelimedir.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Ruhun Tutkuları md. 54) açılmış nottur; md. 153–161 henüz çevrilmemiştir. Aristoteles, Cicero ve Spinoza atıfları metinle karşılaştırılmadan verilmiştir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yüce gönüllü
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.