İçeriğe geç

Kavram

Generositas

Yunanca
μεγαλοψυχία (megalopsykhia)
Latince
generositas; magnanimitas
Almanca
Edelmut, Großmut
Fransızca
générosité; magnanimité
İngilizce
generosity
Türkçe
yüce gönüllülük; gönül büyüklüğü

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde soyluluk ve cömertlik. Descartes'ta insanın kendine meşru biçimde değer verebileceği en yüksek derece: kendine gerçekten ait olan tek şeyin iradesinin hür kullanımı olduğunu bilmek ve bu iradeyi iyi kullanmaya, yani en iyi bulduğu her şeyi yapmaya kesin olarak karar vermiş olduğunu hissetmek (md. 153). Hem bir tutku hem bir faziletin melekesidir; bütün öbür faziletlerin anahtarı ve tutkuların genel ilacıdır (md. 161).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Büyük onura layık olup bunu bilen insanın fazileti Nikomakhos'a Etik IV 3
MÖ 1. yy Cicero magnitudo animi: dış şeyleri küçümseyen gönül büyüklüğü De officiis I 20
1649 Descartes İradenin iyi kullanımına dayanan haklı kendine değer verme; faziletlerin anahtarı Ruhun Tutkuları md. 54, 153–161
1677 Spinoza generositas: aklın buyruğuyla başkalarına yardım etme ve onları dostlukla kendine bağlama arzusu Ethica III 59, not

Dönüşüm: Aristoteles'in onura dayanan büyük ruhluluğu, Descartes'ta iradenin hürlüğüne dayanan iç bir kendine değer vermeye dönüşür; Spinoza'da ise başkasına yönelik akılcı bir arzu olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca μεγαλοψυχία (megalopsykhia) Aristoteles'te büyük şeylere layık olup kendini onlara layık gören insanın fazileti (Nikomakhos'a Etik IV 3).
Latince generositas genus "soy": önce soyluluk, sonra soylu ruh. Descartes'ın Latince karşılığı.
Almanca / Fransızca Edelmut / générosité
İngilizce generosity

Türkçe karşılığı

yüce gönüllülük. "Cömertlik" yanlış olur: o liberalitastır ve verme ile ilgilidir. Descartes'ın générosité'si insanın kendine haklı olarak değer vermesidir. "Âlicenaplık" eski ve doğru bir karşılıktır ama bugün az anlaşılır. Magnanimité "gönül büyüklüğü" olarak verilir ve ayrıca bağlanmaz; Descartes ikisini hemen hemen aynı anlamda kullanır (md. 54, 161).

"Cömertlik" seçilirse Descartes ahlâkının anahtar kavramı başkalarına verme erdemine indirgenir. "Yüce gönüllülük", kendine değer vermenin hür iradenin iyi kullanımına dayandığını, kibirden (superbia) ve alçaklıktan ayrıldığını taşıyabilecek tek kelimedir.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Ruhun Tutkuları md. 54) açılmış nottur; md. 153–161 henüz çevrilmemiştir. Aristoteles, Cicero ve Spinoza atıfları metinle karşılaştırılmadan verilmiştir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yüce gönüllü

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.