İçeriğe geç

Kavram

inclinatio

Yunanca
hormē (yakın)
Latince
inclinatio
Almanca
Neigung
Fransızca
inclination; penchant
İngilizce
inclination
Türkçe
eğilim

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte eğilim, birinin bir şeye karşı duyduğu yakınlık ya da yatkınlıktır. Kant'ta (Ahlâk Metafiziğinin Temellendirilmesi) eğilim, arzu yetisinin duyuma bağımlılığıdır ve vazifeden yapılan eylemin karşısına konur. Hegel'in Felsefî Bilimler Ansiklopedisinde (§ 473–474) eğilim, dürtüyle birlikte tabiî iradenin belirliliğiyle dolaysız özdeşliğidir; içeriği pratik duygularla aynıdır; hakiki akla uygunluğu ancak haklar ve vazifeler olarak nesnelleştirildiğinde ortaya çıkar.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1785 Kant Arzu yetisinin duyuma bağımlılığı; vazifeye rakip Ahlâk Metafiziğinin Temellendirilmesi
1830 Hegel Tabiî iradenin dolaysız belirliliği; hakikati haklar ve vazifelerdir Felsefî Bilimler Ansiklopedisi § 471–474

Dönüşüm: Kant'ta ahlâkın dışında bırakılan eğilim, Hegel'de ahlâklılığın malzemesi olarak geri alınır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca hormē (yakın) Stoacılarda ruhun bir şeye yönelişi; birebir karşılık değildir.
Latince inclinatio "Bir yana eğilme"; skolastikte inclinatio naturalis "tabiî eğilim".
Almanca / Fransızca Neigung / inclination
İngilizce inclination

Türkçe karşılığı

eğilim. "Meyil" Kant'ın Hang'i için ayrılmıştır (propensio); "istek" Begierde'nin karşılığıdır (appetitus); "eğilim" iradenin belirli bir içeriğe alışılmış yönelişini en yalın şekilde verir. Trieb "dürtü", Leidenschaft "tutku" (Leidenschaft) ayrıdır.

"Eğilim" tarafsız bir kelimedir; Kant'ta ise Neigung ahlâkî değeri olmayan, hatta vazifeye rakip olan duyusal yönelimdir. Hegel eğilimleri tinin akla uygun tabiatına dayanan, ama henüz öznel ve rastlantısal içerikler olarak görür; "eğilim"in tarafsızlığı Hegel'in okumasına daha yakındır.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Hegel, Ansiklopedi, § 471–474) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: eğilimlerine, eğilimdir

Metinlerde işaretlendiği yerler

2 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.