Kavram
inclinatio
- Yunanca
- hormē (yakın)
- Latince
- inclinatio
- Almanca
- Neigung
- Fransızca
- inclination; penchant
- İngilizce
- inclination
- Türkçe
- eğilim
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte eğilim, birinin bir şeye karşı duyduğu yakınlık ya da yatkınlıktır. Kant'ta (Ahlâk Metafiziğinin Temellendirilmesi) eğilim, arzu yetisinin duyuma bağımlılığıdır ve vazifeden yapılan eylemin karşısına konur. Hegel'in Felsefî Bilimler Ansiklopedisinde (§ 473–474) eğilim, dürtüyle birlikte tabiî iradenin belirliliğiyle dolaysız özdeşliğidir; içeriği pratik duygularla aynıdır; hakiki akla uygunluğu ancak haklar ve vazifeler olarak nesnelleştirildiğinde ortaya çıkar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1785 | Kant | Arzu yetisinin duyuma bağımlılığı; vazifeye rakip | Ahlâk Metafiziğinin Temellendirilmesi |
| 1830 | Hegel | Tabiî iradenin dolaysız belirliliği; hakikati haklar ve vazifelerdir | Felsefî Bilimler Ansiklopedisi § 471–474 |
Dönüşüm: Kant'ta ahlâkın dışında bırakılan eğilim, Hegel'de ahlâklılığın malzemesi olarak geri alınır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | hormē (yakın) | Stoacılarda ruhun bir şeye yönelişi; birebir karşılık değildir. |
| Latince | inclinatio | "Bir yana eğilme"; skolastikte inclinatio naturalis "tabiî eğilim". |
| Almanca / Fransızca | Neigung / inclination | |
| İngilizce | inclination |
Türkçe karşılığı
eğilim. "Meyil" Kant'ın Hang'i için ayrılmıştır (propensio); "istek" Begierde'nin karşılığıdır (appetitus); "eğilim" iradenin belirli bir içeriğe alışılmış yönelişini en yalın şekilde verir. Trieb "dürtü", Leidenschaft "tutku" (Leidenschaft) ayrıdır.
"Eğilim" tarafsız bir kelimedir; Kant'ta ise Neigung ahlâkî değeri olmayan, hatta vazifeye rakip olan duyusal yönelimdir. Hegel eğilimleri tinin akla uygun tabiatına dayanan, ama henüz öznel ve rastlantısal içerikler olarak görür; "eğilim"in tarafsızlığı Hegel'in okumasına daha yakındır.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Hegel, Ansiklopedi, § 471–474) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: eğilimlerine, eğilimdir
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.