İçeriğe geç

Kavram

propensio

Latince
propensio
Almanca
Hang
Fransızca
penchant
İngilizce
propensity
Türkçe
meyil

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "bir şeye düşkünlük, eğilim" anlamındadır. Kant'ta arzu yetisinin basamaklarında ilk sıradadır: meyil (ön yatkınlık), içgüdü, eğilim, tutku. Kötüye meyil üç basamaklıdır: kırılganlık (fragilitas), saf olmayış (impuritas), kötücüllük (vitiositas, corruptio, perversitas).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1792/93 Kant Eğilimin imkânının öznel temeli; kötüye tabiî meyil, radikal kötülük Sadece Aklın Sınırları İçinde Din, I. Kısım (AA06.028–038)

Dönüşüm: Skolastik fomes peccati ve Augustinus'un concupiscentia'sından, hür seçme iradesine isnat edilebilen ve yine de bütün türe ait olan bir meyle.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Latince propensio propendere "öne doğru sarkmak, bir yana ağmak"; Kant Hang kelimesinin yanına parantezle koyar
Almanca / Fransızca Hang / penchant Kant, Religion I. Kısım, II. bölüm (AA06.028 vd.)
İngilizce propensity

Türkçe karşılığı

meyil. meyil: "bir yana eğilme, ağma"; Neigung "eğilim"den ayırmak için seçildi (eğilim tanınan nesneye yönelir, meyil eğilimin imkânıdır); Anlage "yatkınlık" ile de karışmamalı

Kant'ta meyil, bir eğilimin (alışkanlık hâline gelmiş arzunun, concupiscentia) imkânının öznel temelidir ve insanlık için rastlantısaldır. Yatkınlıktan (Anlage) farkı: doğuştan olabilir ama doğuştan diye tasavvur edilmek zorunda değildir; kazanılmış ya da insanın kendi kendine getirdiği bir şey olarak da düşünülebilir. Kötüye meyil ahlâkîdir: fizikî bir meyil hürriyetin kullanımına yönelemez; bu yüzden kötüye meyil bir eylemdir (peccatum originarium), ama zamandaki değil intelligibl bir eylem.

Atıf ve kaynak notu

Kant meyli tabiî yatkınlıklardan (hayvanlık, insanlık, kişilik) özenle ayırır; yatkınlıklar aslî ve iyidir, kötüye meyil ise insanın kendi suçudur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: meyildir, meyli

Metinlerde işaretlendiği yerler

2 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.