Kavram
propensio
- Latince
- propensio
- Almanca
- Hang
- Fransızca
- penchant
- İngilizce
- propensity
- Türkçe
- meyil
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "bir şeye düşkünlük, eğilim" anlamındadır. Kant'ta arzu yetisinin basamaklarında ilk sıradadır: meyil (ön yatkınlık), içgüdü, eğilim, tutku. Kötüye meyil üç basamaklıdır: kırılganlık (fragilitas), saf olmayış (impuritas), kötücüllük (vitiositas, corruptio, perversitas).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1792/93 | Kant | Eğilimin imkânının öznel temeli; kötüye tabiî meyil, radikal kötülük | Sadece Aklın Sınırları İçinde Din, I. Kısım (AA06.028–038) |
Dönüşüm: Skolastik fomes peccati ve Augustinus'un concupiscentia'sından, hür seçme iradesine isnat edilebilen ve yine de bütün türe ait olan bir meyle.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | propensio | propendere "öne doğru sarkmak, bir yana ağmak"; Kant Hang kelimesinin yanına parantezle koyar |
| Almanca / Fransızca | Hang / penchant | Kant, Religion I. Kısım, II. bölüm (AA06.028 vd.) |
| İngilizce | propensity |
Türkçe karşılığı
meyil. meyil: "bir yana eğilme, ağma"; Neigung "eğilim"den ayırmak için seçildi (eğilim tanınan nesneye yönelir, meyil eğilimin imkânıdır); Anlage "yatkınlık" ile de karışmamalı
Kant'ta meyil, bir eğilimin (alışkanlık hâline gelmiş arzunun, concupiscentia) imkânının öznel temelidir ve insanlık için rastlantısaldır. Yatkınlıktan (Anlage) farkı: doğuştan olabilir ama doğuştan diye tasavvur edilmek zorunda değildir; kazanılmış ya da insanın kendi kendine getirdiği bir şey olarak da düşünülebilir. Kötüye meyil ahlâkîdir: fizikî bir meyil hürriyetin kullanımına yönelemez; bu yüzden kötüye meyil bir eylemdir (peccatum originarium), ama zamandaki değil intelligibl bir eylem.
Atıf ve kaynak notu
Kant meyli tabiî yatkınlıklardan (hayvanlık, insanlık, kişilik) özenle ayırır; yatkınlıklar aslî ve iyidir, kötüye meyil ise insanın kendi suçudur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: meyildir, meyli
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.