Kavram
Ignis
- Yunanca
- πῦρ (pyr)
- Latince
- ignis; flamma "alev"; incendium "yangın"
- Almanca
- Feuer
- Fransızca
- feu
- İngilizce
- fire
- Türkçe
- ateş
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde yanan şey, alev. Eski tabiat felsefesinde dört unsurdan biri ve yukarıya yönelen hafif cisimdir. Descartes onu tek maddenin bir hareket tarzına indirger: Unsurların ayrımı parçacıkların büyüklüğüne, şekline ve hareketine dayanır; ateş, havanın daha hızlı çalkalanan biçimidir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6.–5. yy | Herakleitos | Her şeyin dönüştüğü ezelî ateş | DK 22 B 30, 90 |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Dört unsurdan biri; sıcak ve kuru, tabiî yeri yukarısı | Oluş ve Bozuluş Üzerine II 3 |
| 1644 | Descartes | Birinci unsurun hareketini izleyen yeryüzü parçacıkları; havadan farkı hız | Felsefenin İlkeleri IV 77–132 |
Dönüşüm: Kozmik ilkeden (Herakleitos) unsura (Aristoteles), oradan parçacık hareketinin bir hâline (Descartes).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πῦρ | Herakleitos'ta kozmik ilke; Empedokles ve Aristoteles'te dört unsurdan biri (sıcak ve kuru). Stoacılarda yaratıcı ateş (pyr tekhnikon); bunun için ayrı not: ignis aeternus. |
| Latince | ignis; flamma | Gündelikte ateş, alev. Descartes'ta yeryüzü parçacıklarının birinci unsurun hareketini izlediği hâl (Principia IV 80–132). |
| Almanca / Fransızca | Feuer / feu | |
| İngilizce | fire |
Türkçe karşılığı
ateş. Tek ve canlı karşılık; flamma "alev", incendium "yangın", scintilla "kıvılcım" ayrı tutulur.
Descartes'ta ateş artık bir unsur değildir: Herhangi bir büyüklük ve şekildeki yeryüzü parçacıkları, birinci unsurun hızlı hareketine kapıldıklarında "ateş suretine" sahip olur (IV 80). Hava ile farkı yalnız hareketin hızıdır. Bu yüzden "ateş" kelimesi burada bir madde adı değil, bir hareket hâlinin adıdır; ateşin sürmesi için onu besleyecek kabaca parçacıklar gerekir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ateş, ateşe
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.