İçeriğe geç

Kavram

Cometes

Yunanca
κομήτης (komētēs)
Latince
cometes, cometa
Almanca
Komet
Fransızca
comète
İngilizce
comet
Türkçe
kuyrukluyıldız

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde kuyrukluyıldız, uğursuz bir alamettir: savaş, kıtlık, hükümdar ölümü haber verir; halk onun "alamet mi yıldız mı" olduğunu sorar (7.1.5). Felsefede soru, gök ile ay altı bölgenin sınırı sorusuna dönüşür: değişmeyen göksel düzenin içinde mi, yoksa değişken havanın içinde mi oluşur? Seneca bu soruyu ruhun kendini bile bilmemesiyle ve ilmin nesiller boyunca ilerleyeceği fikriyle birleştirir: "Torunlarımızın bu kadar açık şeyleri bilmemiş olmamıza şaşacağı bir zaman gelecek" (7.25.5).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 5. yy Anaksagoras, Demokritos Gezegenlerin birbirine yaklaşmasıyla oluşan görünüş (aktarım: Aristoteles, Seneca) Naturales quaestiones 7.3.2, 7.12.1
MÖ 4. yy Aristoteles Ay altı bölgede tutuşan kuru ve sıcak buğu; rüzgâr ve kuraklık işareti Naturales quaestiones 7.5.4, 7.28.1
MÖ 3.–1. yy Zenon, Panaitios, Poseidonios (Stoa) Yoğun havada oluşan geçici ateş; yıldızların ışık birleşmesi Naturales quaestiones 7.19.1–7.21.4, 7.30.2
MS 1. yy Seneca Kendine özgü yörüngesi olan, evrenin dokusuna örülmüş ebedî gök cismi; uzun aralıklarla döner Naturales quaestiones VII. kitap (özellikle 7.22–7.27)

Dönüşüm: Uğursuz alametten (prodigium) meteorolojik olaya, oradan Seneca'da kalıcı bir gök cismine; Seneca'nın tezi, Aristotelesçi kozmolojinin yerleşik kaldığı Orta Çağ boyunca azınlıkta kaldı ve ancak Tycho Brahe'nin 1577 gözlemleriyle doğrulandı.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca κομήτης (komētēs), "saçlı [yıldız]" κόμη "saç" kökünden; Aristoteles, Meteorologika I.6–7'de terim olarak
Latince cometes, -ae / cometa Yunancadan ödünç; Latince karşılığı stella crinita "saçlı yıldız" (Seneca 6.3.3)
Almanca / Fransızca Komet / comète —
İngilizce comet

Türkçe karşılığı

kuyrukluyıldız. Rakipler: "saçlı yıldız" (kelimenin aslına sadık; çeviride Seneca adı açıklarken bir kez kullanıldı, 7.11.2), "kuyruklu yıldız" (iki kelime; TDK bitişik yazar), "komet" (çevrilmemiş bırakmak). Türkçe ad "saç"ı değil "kuyruk"u görür: Seneca'nın önemsediği, ışığın çevreye dağılıp saçılmasıdır. Yine de yerleşik ve anlaşılır kelime tercih edildi.

"Kuyrukluyıldız" demek onun bir yıldız olduğunu peşinen kabul eder; bu tam da Seneca'nın savunduğu, Aristoteles'in ve Stoacı ustalarının ise reddettiği tezdir. Aristotelesçi görüşte kuyrukluyıldız gökte değil, ay altı bölgede tutuşan kuru buğudur (bir "meteor"); Seneca'ya göre ise "tabiatın ebedî eserlerinden" biridir, kendine özgü bir yörüngesi olan bir gök cismidir (7.22.1, 7.23.3).

Atıf ve kaynak notu

Kelime Aristoteles'ten beri yerleşiktir; Seneca'nın kendi tezi (Stoacı ustalarına karşı) açıkça "Ben bizimkilere katılmıyorum" diye işaretlenir (7.22.1).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kuyrukluyıldız, Kuyrukluyıldızlara, Kuyrukluyıldız

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.