Kavram
Cometes
- Yunanca
- κομήτης (komētēs)
- Latince
- cometes, cometa
- Almanca
- Komet
- Fransızca
- comète
- İngilizce
- comet
- Türkçe
- kuyrukluyıldız
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde kuyrukluyıldız, uğursuz bir alamettir: savaş, kıtlık, hükümdar ölümü haber verir; halk onun "alamet mi yıldız mı" olduğunu sorar (7.1.5). Felsefede soru, gök ile ay altı bölgenin sınırı sorusuna dönüşür: değişmeyen göksel düzenin içinde mi, yoksa değişken havanın içinde mi oluşur? Seneca bu soruyu ruhun kendini bile bilmemesiyle ve ilmin nesiller boyunca ilerleyeceği fikriyle birleştirir: "Torunlarımızın bu kadar açık şeyleri bilmemiş olmamıza şaşacağı bir zaman gelecek" (7.25.5).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5. yy | Anaksagoras, Demokritos | Gezegenlerin birbirine yaklaşmasıyla oluşan görünüş (aktarım: Aristoteles, Seneca) | Naturales quaestiones 7.3.2, 7.12.1 |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Ay altı bölgede tutuşan kuru ve sıcak buğu; rüzgâr ve kuraklık işareti | Naturales quaestiones 7.5.4, 7.28.1 |
| MÖ 3.–1. yy | Zenon, Panaitios, Poseidonios (Stoa) | Yoğun havada oluşan geçici ateş; yıldızların ışık birleşmesi | Naturales quaestiones 7.19.1–7.21.4, 7.30.2 |
| MS 1. yy | Seneca | Kendine özgü yörüngesi olan, evrenin dokusuna örülmüş ebedî gök cismi; uzun aralıklarla döner | Naturales quaestiones VII. kitap (özellikle 7.22–7.27) |
Dönüşüm: Uğursuz alametten (prodigium) meteorolojik olaya, oradan Seneca'da kalıcı bir gök cismine; Seneca'nın tezi, Aristotelesçi kozmolojinin yerleşik kaldığı Orta Çağ boyunca azınlıkta kaldı ve ancak Tycho Brahe'nin 1577 gözlemleriyle doğrulandı.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | κομήτης (komētēs), "saçlı [yıldız]" | κόμη "saç" kökünden; Aristoteles, Meteorologika I.6–7'de terim olarak |
| Latince | cometes, -ae / cometa | Yunancadan ödünç; Latince karşılığı stella crinita "saçlı yıldız" (Seneca 6.3.3) |
| Almanca / Fransızca | Komet / comète | — |
| İngilizce | comet |
Türkçe karşılığı
kuyrukluyıldız. Rakipler: "saçlı yıldız" (kelimenin aslına sadık; çeviride Seneca adı açıklarken bir kez kullanıldı, 7.11.2), "kuyruklu yıldız" (iki kelime; TDK bitişik yazar), "komet" (çevrilmemiş bırakmak). Türkçe ad "saç"ı değil "kuyruk"u görür: Seneca'nın önemsediği, ışığın çevreye dağılıp saçılmasıdır. Yine de yerleşik ve anlaşılır kelime tercih edildi.
"Kuyrukluyıldız" demek onun bir yıldız olduğunu peşinen kabul eder; bu tam da Seneca'nın savunduğu, Aristoteles'in ve Stoacı ustalarının ise reddettiği tezdir. Aristotelesçi görüşte kuyrukluyıldız gökte değil, ay altı bölgede tutuşan kuru buğudur (bir "meteor"); Seneca'ya göre ise "tabiatın ebedî eserlerinden" biridir, kendine özgü bir yörüngesi olan bir gök cismidir (7.22.1, 7.23.3).
Atıf ve kaynak notu
Kelime Aristoteles'ten beri yerleşiktir; Seneca'nın kendi tezi (Stoacı ustalarına karşı) açıkça "Ben bizimkilere katılmıyorum" diye işaretlenir (7.22.1).
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kuyrukluyıldız, Kuyrukluyıldızlara, Kuyrukluyıldız
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.