Kavram
amor fati
- Latince
- amor fati
- Almanca
- Amor fati (Liebe zum Schicksal; das Nothwendige als das Schöne sehen)
- Fransızca
- amour du destin
- İngilizce
- amor fati, love of fate
- Türkçe
- amor fati; kaderi sevmek
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Şen İlim § 276'da (Dördüncü Kitap, Sanctus Januarius'un ilk aforizması) Nietzsche yeni yıl dileği olarak şunu koyar: Şeylerdeki zorunlu olanı güzel olarak görmeyi öğrenmek ve böylece şeyleri güzelleştirenlerden biri olmak. Amor fati bu dileğin adıdır; olumsuz yanı "başını çevirmek"ten ibaret kalan bir evet deme tavrıdır. § 277'de bunun tehlikeli komşusu da gösterilir: Her şeyin "hayrımıza" olduğu duygusu, kişisel bir inayete (providentia) inanmaya geri dönüş ayartmasıdır; Nietzsche bunun yerine yorumlama becerimizi ve "sevgili rastlantı"yı koyar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MS 1.–2. yy | Seneca, Epiktetos, Marcus Aurelius | olanı istemek; kadere gönüllü uymak (ducunt volentem fata, nolentem trahunt) | Seneca, Ep. 107 |
| 1882 | Nietzsche | zorunlu olanı güzel görmek; evet diyen biri olmak | Şen İlim § 276 |
| 1888 | Nietzsche | "insanda büyüklük formülü": hiçbir şeyin başka türlü olmasını istememek | Ecce Homo, "Neden bu kadar akıllıyım" 10 |
Dönüşüm: Stoacılıkta kadere uymak, evreni yöneten akla (logos) ve takdire güvenmekten gelir; Nietzsche'de ise kaderi sevmek, bu takdir inancı olmadan, anlamı dünyaya yansıtılmış bir aklın yokluğunda yapılan bir onaydır. Değer işareti aynı kalır (onay), dayanağı tersine döner.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Stoacıların heimarmenē'ye rıza öğretisi arka plandadır (fatum) |
| Latince | amor fati | "kaderin sevgisi": amor "aşk" (amor), fatum "kader" (fatum); Nietzsche'nin kurduğu Latince formül, klasik yazarlarda geçmez |
| Almanca / Fransızca | Amor fati / amour du destin | Nietzsche, Şen İlim § 276 (ilk geçiş, 1882); Ecce Homo, "Neden bu kadar akıllıyım" 10; Nietzsche contra Wagner, Sonsöz 1 |
| İngilizce | amor fati, love of fate |
Türkçe karşılığı
amor fati (kaderi sevmek). Formül Latince bırakılır, ilk geçişte "kaderi sevmek" diye açıklanır. "Kadere razı olmak" ya da "tevekkül" denmez: Nietzsche katlanmayı değil, sevmeyi, hatta istemeyi kasteder. "Kader aşkı" sözlük olarak doğrudur ama Türkçede romantik bir çağrışım taşır
"Razı olmak" bir boyun eğiştir; "sevmek" bir onaydır. Nietzsche'de amor fati zorunlu olanı güzel görmeyi öğrenmek ve "evet diyen biri" olmaktır: Çirkine savaş açmamak, suçlamamak, tek inkâr olarak başını çevirmek. Karşılık seçimi bu etkin onayı korumalıdır.
Atıf ve kaynak notu
Formül Nietzsche'nindir; Stoacı kökene yaklaşır ama Stoacılarda bu Latince ifade geçmez. Sonraki yorumcular onu ebedî dönüş düşüncesiyle (Şen İlim § 341) birlikte okur; § 276'da bu bağ henüz açıkça kurulmaz.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Amor fati
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.