İçeriğe geç

Kavram

aevum

Dehr, skolastik felsefede zaman ile ebediyet arasında duran süre ölçüsüdür: Başlangıcı olan ama varlıkça değişmeyen yaratıkların, yani meleklerin ve gök cisimlerinin süresini ölçer.

Yunanca
αἰών (aiōn)
Latince
aevum; aeviternitas
Almanca
Äviternität
Fransızca
aevum; éviternité
İngilizce
aeviternity; aevum
Türkçe
dehr

Dehr, skolastik felsefede zaman ile ebediyet arasında duran süre ölçüsüdür: Başlangıcı olan ama varlıkça değişmeyen yaratıkların, yani meleklerin ve gök cisimlerinin süresini ölçer.

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Latince aevum gündelik dilde "çağ, ömür, uzun süre" demektir; Türkçedeki "dehr" de eski dilde "zaman, devran, dünya" anlamında kullanılmıştır. Skolastikte kelime teknik bir anlam kazanır. Süre ölçüleri üçe ayrılır: Ebediyet, başı, sonu ve ardışıklığı olmayan, bütünüyle bir arada olan Tanrı'nın süresidir; zaman, önce ve sonraya göre hareketin sayısıdır ve değişen şeylerin süresini ölçer; dehr ise bu ikisinin ortasında durur. Thomas Aquinas'a göre dehrle ölçülen şeylerin varlığı kendinde dönüşmez, ama bu varlığa bir dönüşebilirlik eklenmiştir: Gök cisimleri cevherce değişmez ama yerce hareket eder; melekler varlıkça değişmez ama seçimleri, düşünceleri, duygulanımları ve yerleri bakımından değişebilir. Dehrin kendisinde önce ve sonra yoktur, ama ona eklenebilir; ebediyet ise önceyi ve sonrayı kendisiyle bir arada kabul etmez.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Aiōn ebediyet, zaman onun hareket eden imgesi Timaios 37d
3. yy Plotinos Aiōn aklın, zaman ruhun hayatı Enneadlar III 7
5.–6. yy Boethius "Zamana dehrden yola çıkmasını buyuran" Tanrı; ebediyetin tarifi Felsefenin Tesellisi III m. 9; V 6
10.–11. yy İbn Sînâ Zaman, dehr ve sermed üçlüsü: değişenlerin, değişmeyenlerin değişenlerle ilişkisinin ve değişmeyenlerin kendi arasındaki ilişkinin ölçüleri eş-Şifâ, et-Ta'lîkât
13. yy Bonaventura, Albertus Magnus Dehrin ayrık akılların süresi olarak tartışılması Sententiae şerhleri II, d. 2
1265–1273 Thomas Aquinas Dehr, zaman ile ebediyet arasında orta ölçü; tek bir dehr Teoloji Özeti I, 10, 5–6

Dönüşüm: Yunancada aiōn önce hayat süresi, sonra Platon ve Plotinos'ta ebediyet anlamına gelir. Latincede aeternitas ebediyeti almaya başlayınca aevum ayrı bir ara kavrama dönüşür. İslam felsefesindeki dehr kavramı Latince çevirilerde aevum ile karşılanır ve skolastik tartışmayı besler. Yeniçağ'da, melekler ve değişmez gök cisimleri metafiziği gerileyince kavram teolojinin dar alanına çekilir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca αἰών (aiōn) "Hayat süresi, çağ"; Platon'da ebediyet.
Latince aevum; aeviternitas Skolastikte ara süre ölçüsü; dehrle ölçülen şeyler aeviterna.
Almanca Äviternität Skolastik literatürde.
Fransızca aevum; éviternité Skolastik literatürde.
İngilizce aeviternity; aevum Skolastik literatürde.

Türkçe karşılığı

dehr. İslam felsefesinin zaman / dehr / sermed üçlüsündeki "dehr", Latince aevum'un hem tarihî kaynağı hem de tam karşılığıdır: Değişmez olanın değişenle ilişkisini ölçen ara süre. Kelime bugün az kullanılır, ama Türkçenin söz varlığında yaşar ve başka hiçbir kelime bu ara anlamı vermez. "Çağ" ve "devir" kelimeleri saeculum'u karşılar ve gündelik anlamlarıyla kavramı belirsizleştirir; "sonsuzluk" ise infinitum ile, "ebediyet" de aeternitas ile karışır. Aeviternum için "dehrî (şey)" kullanılmıştır.

Çeviride kullanımı

Thomas Aquinas'ın Teoloji Özeti çevirisinde aevum "dehr", aeviterna "dehrî şeyler", aeternitas "ebediyet", tempus "zaman", saeculum "çağ", innovatio et veteratio "yenilenme ve eskime", permanentia essendi "var olmanın kalıcılığı" olarak verilmiştir.

Açtığı problem

  • Varlığı değişmeyen ama düşünceleri ve seçimleri değişen bir yaratığın süresi nasıl ölçülür?
  • Dehrin kendisinde önce ve sonra yoksa, başlangıcı olan bir şey nasıl dehrle ölçülebilir?
  • Bütün dehrî şeylerin tek bir dehri mi vardır, yoksa her biri kendi süresine mi sahiptir?
  • Zamanın birliği neye dayanır: ebediyetin birliğine mi, ilk maddeye mi, ilk hareketin birliğine mi?

İlgili kavramlar