İçeriğe geç

Kavram

aequitas

Yunanca
epieikeia
Latince
aequitas; ius latum "geniş anlamda hukuk"
Almanca
Billigkeit; Gerichtshof der Billigkeit "hakkaniyet mahkemesi"
Fransızca
équité
İngilizce
equity
Türkçe
hakkaniyet

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte hakkaniyet, katı kuralın yol açtığı haksızlığı gideren adil ölçüdür. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Hukuk Öğretisine Giriş'e Ek I, AA06.234–235) hakkaniyet "çift anlamlı hukuk"un (ius aequivocum) iki türünden biridir: zorlamasız bir hak. Bir hakkaniyet mahkemesi kendi içinde çelişkilidir; yargıç hakkaniyete ancak kendi haklarında kulak verebilir. "En katı hukuk en büyük haksızlıktır" vecizesinin gösterdiği kötülük hukuk yoluyla giderilemez, yalnızca vicdan mahkemesine (forum poli) aittir. Karşılığı zaruret hakkıdır (ius necessitatis): haksız bir zorlama.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yüzyıl Aristoteles epieikeia: yasal adaletin düzeltilmesi —
MÖ 1. yüzyıl Cicero summum ius summa iniuria (De officiis I 33) —
1797 Kant zorlamasız hak; hakkaniyet mahkemesinin çelişkisi Ahlâk Metafiziği, Ek I (AA06.234–235)

Dönüşüm: Aristoteles'te yasanın üstünde bir adalet erdemi olan hakkaniyet, Kant'ta hukukun dışına, vicdanın alanına itilir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἐπιείκεια (epieikeia) Aristoteles, Nikomakhos'a Etik V 10: yasanın genelliğinden doğan eksikliği düzelten adalet
Latince aequitas aequus "düz, eşit, adil"; Roma hukukunda ius ile aequitas karşıtlığı
Almanca / Fransızca Billigkeit / équité —
İngilizce equity

Türkçe karşılığı

hakkaniyet. Türk hukuk dilinde yerleşik karşılık ("hakkaniyete göre karar"); "nısfet" eskimiş, "eşitlik" Gleichheit'la karışır

"Hakkaniyet" adaletin yumuşatılmış bir biçimini çağrıştırır; Kant'ta ise hakkaniyet, talep edenin gerçek bir hakka dayandığı ama yargıcın bu hakkı belirleyecek şartlardan yoksun olduğu durumdur: "zorlamasız bir hak".

Atıf ve kaynak notu

Kant'ın tasnifi (hakkaniyet / zaruret hakkı) Achenwall ve Baumgarten'in tabiî hukuk el kitaplarındaki ius latum tartışmasına dayanır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hakkaniyet, Hakkaniyetli

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.