Kavram
aequitas
- Yunanca
- epieikeia
- Latince
- aequitas; ius latum "geniş anlamda hukuk"
- Almanca
- Billigkeit; Gerichtshof der Billigkeit "hakkaniyet mahkemesi"
- Fransızca
- équité
- İngilizce
- equity
- Türkçe
- hakkaniyet
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte hakkaniyet, katı kuralın yol açtığı haksızlığı gideren adil ölçüdür. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Hukuk Öğretisine Giriş'e Ek I, AA06.234–235) hakkaniyet "çift anlamlı hukuk"un (ius aequivocum) iki türünden biridir: zorlamasız bir hak. Bir hakkaniyet mahkemesi kendi içinde çelişkilidir; yargıç hakkaniyete ancak kendi haklarında kulak verebilir. "En katı hukuk en büyük haksızlıktır" vecizesinin gösterdiği kötülük hukuk yoluyla giderilemez, yalnızca vicdan mahkemesine (forum poli) aittir. Karşılığı zaruret hakkıdır (ius necessitatis): haksız bir zorlama.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yüzyıl | Aristoteles | epieikeia: yasal adaletin düzeltilmesi | — |
| MÖ 1. yüzyıl | Cicero | summum ius summa iniuria (De officiis I 33) | — |
| 1797 | Kant | zorlamasız hak; hakkaniyet mahkemesinin çelişkisi | Ahlâk Metafiziği, Ek I (AA06.234–235) |
Dönüşüm: Aristoteles'te yasanın üstünde bir adalet erdemi olan hakkaniyet, Kant'ta hukukun dışına, vicdanın alanına itilir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἐπιείκεια (epieikeia) | Aristoteles, Nikomakhos'a Etik V 10: yasanın genelliğinden doğan eksikliği düzelten adalet |
| Latince | aequitas | aequus "düz, eşit, adil"; Roma hukukunda ius ile aequitas karşıtlığı |
| Almanca / Fransızca | Billigkeit / équité | — |
| İngilizce | equity |
Türkçe karşılığı
hakkaniyet. Türk hukuk dilinde yerleşik karşılık ("hakkaniyete göre karar"); "nısfet" eskimiş, "eşitlik" Gleichheit'la karışır
"Hakkaniyet" adaletin yumuşatılmış bir biçimini çağrıştırır; Kant'ta ise hakkaniyet, talep edenin gerçek bir hakka dayandığı ama yargıcın bu hakkı belirleyecek şartlardan yoksun olduğu durumdur: "zorlamasız bir hak".
Atıf ve kaynak notu
Kant'ın tasnifi (hakkaniyet / zaruret hakkı) Achenwall ve Baumgarten'in tabiî hukuk el kitaplarındaki ius latum tartışmasına dayanır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hakkaniyet, Hakkaniyetli
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.