Kavram
syllogismus hypotheticus
- Yunanca
- ὑποθετικὸς συλλογισμός (hypothetikos syllogismos)
- Latince
- syllogismus hypotheticus; syllogismus conditionalis
- Almanca
- hypothetischer Schluss
- Fransızca
- syllogisme hypothétique
- İngilizce
- hypothetical syllogism
- Türkçe
- hipotetik kıyas; şartlı kıyas
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Hypothesis konulan şart demektir. Kıyasın ilk önermesi "a varsa b vardır" biçiminde olur; ek önerme önce geleni koyar ya da ardından geleni kaldırır, sonuç ötekini verir. Basit değildir, çünkü kategorik önermelerden oluşur ve onlara çözülür. Önermeler bağlantılı (connexa) ya da ayrılmalı (disjuncta) olur; gerekme arazî ya da tabiat gereğidir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4.–3. yy | Theophrastos, Eudemos | ana hatlar, tohum hâlinde öğreti | Boethius'un aktarımı |
| 1. yy | Cicero | kıyasın beş, dört, üç kısmı tartışması | De inventione I |
| 6. yy | Boethius | Latincede ilk kapsamlı inceleme: önerme türleri, kipler, modlar | De hypotheticis syllogismis |
Dönüşüm: Bir konuşma varsayımından, sayılabilir modları olan bir mantık kısmına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὑποθετικὸς συλλογισμός | Theophrastos ve Eudemos'un geliştirdiği öğreti; Aristoteles yazmamıştır |
| Latince | syllogismus hypotheticus / conditionalis | Boethius: "Latince şartlı dediğimiz" |
| Almanca / Fransızca | hypothetischer Schluss / syllogisme hypothétique | |
| İngilizce | hypothetical syllogism |
Türkçe karşılığı
hipotetik kıyas; şartlı kıyas. rakipler: "şartlı kıyas" tek başına (Boethius'un Latince terimi; ikisi birlikte korundu), "koşullu" (öz Türkçe, ama çekirdek dille uyumsuz). Boethius iki adı yan yana kullandığı için çeviri de ikisini korur
Stoacı önerme mantığına göre okumak Boethius'u çağdaş şartlı mantığa yaklaştırır; oysa o, bu önermeleri kategorik önermelerden kurulmuş sayar ve gücünü onlara bağlar.
Atıf ve kaynak notu
Boethius Stoacı gelenekle ilişkisini açıkça kurmaz; Yunan kaynaklarının "pek ender" olduğunu söyler.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hipotetik, şartlı kıyasla, hipotetik kıyas
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.