İçeriğe geç

Kavram

syllogismus hypotheticus

Yunanca
ὑποθετικὸς συλλογισμός (hypothetikos syllogismos)
Latince
syllogismus hypotheticus; syllogismus conditionalis
Almanca
hypothetischer Schluss
Fransızca
syllogisme hypothétique
İngilizce
hypothetical syllogism
Türkçe
hipotetik kıyas; şartlı kıyas

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Hypothesis konulan şart demektir. Kıyasın ilk önermesi "a varsa b vardır" biçiminde olur; ek önerme önce geleni koyar ya da ardından geleni kaldırır, sonuç ötekini verir. Basit değildir, çünkü kategorik önermelerden oluşur ve onlara çözülür. Önermeler bağlantılı (connexa) ya da ayrılmalı (disjuncta) olur; gerekme arazî ya da tabiat gereğidir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4.–3. yy Theophrastos, Eudemos ana hatlar, tohum hâlinde öğreti Boethius'un aktarımı
1. yy Cicero kıyasın beş, dört, üç kısmı tartışması De inventione I
6. yy Boethius Latincede ilk kapsamlı inceleme: önerme türleri, kipler, modlar De hypotheticis syllogismis

Dönüşüm: Bir konuşma varsayımından, sayılabilir modları olan bir mantık kısmına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ὑποθετικὸς συλλογισμός Theophrastos ve Eudemos'un geliştirdiği öğreti; Aristoteles yazmamıştır
Latince syllogismus hypotheticus / conditionalis Boethius: "Latince şartlı dediğimiz"
Almanca / Fransızca hypothetischer Schluss / syllogisme hypothétique
İngilizce hypothetical syllogism

Türkçe karşılığı

hipotetik kıyas; şartlı kıyas. rakipler: "şartlı kıyas" tek başına (Boethius'un Latince terimi; ikisi birlikte korundu), "koşullu" (öz Türkçe, ama çekirdek dille uyumsuz). Boethius iki adı yan yana kullandığı için çeviri de ikisini korur

Stoacı önerme mantığına göre okumak Boethius'u çağdaş şartlı mantığa yaklaştırır; oysa o, bu önermeleri kategorik önermelerden kurulmuş sayar ve gücünü onlara bağlar.

Atıf ve kaynak notu

Boethius Stoacı gelenekle ilişkisini açıkça kurmaz; Yunan kaynaklarının "pek ender" olduğunu söyler.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hipotetik, şartlı kıyasla, hipotetik kıyas

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.