İçeriğe geç

Kavram

Sphairos (Σφαῖρος)

Yunanca
Σφαῖρος (Sphairos); nötr σφαῖρον
Latince
sphaera, globus
Almanca
Sphairos, Kugel(gott)
Fransızca
Sphairos, Sphère
İngilizce
Sphere
Türkçe
Sphairos (çevrilmez) — Empedokles'te Sevgi egemenliğinde her şeyin birleştiği küre-tanrı

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik sphaira "top, küre"dir. Empedokles bu sözcükten eril bir ad türetir: dört kökün Sevgi'yle tümüyle kaynaştığı, Çekişme'nin en uca çekildiği (B 35–36) dönemde evren tek, yusyuvarlak, her yandan kendine eşit bir tanrıdır. Onda ne güneşin uzuvları ne toprak ne deniz seçilir (B 27); kolları, ayakları, üreme uzuvları yoktur (B 29); "her yanını saran yalnızlığıyla gururla sevinir" (B 27, 4; B 28, 2). Çekişme yeniden büyüyünce "tanrının bütün uzuvları sırayla sarsılır" (B 31) ve evren yeniden çoğalır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6. yy Ksenophanes Tanrı "bütünüyle görür, bütünüyle düşünür"; sonraki gelenek küresel tanrı diye okur DK 21 B 24
MÖ 5. yy Parmenides Varolan "iyi yuvarlanmış kürenin kütlesine benzer" DK 28 B 8, 43
MÖ 5. yy Empedokles Sevgi egemenliğinde her şeyin birleştiği küre-tanrı DK 31 B 27; B 28; B 29; B 31 · B29 notu · B31 notu
MÖ 4. yy Eudemos (Simplikios'ta) Sphairos'ta devinimsizlik (akinēsia), Dostluk'un egemenliği DK 31 B 27
MS 3. yy Hippolytos Dostluk'un evrene verdiği "en güzel biçim (eidos)" DK 31 B 29

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca Σφαῖρος (Sphairos) sphaira "top, küre" sözcüğünden eril biçim; Empedokles'in kendi yeniliği (DK 31 B 27, 4; B 28, 2). Bazen yansız sphairon (Simplikios'a göre B 29, 3 "σφαῖρον ἔην"). Sıfatları: kyklotērēs "yusyuvarlak", pantothen isos "her yandan eşit". Empedokles ona "tanrı" (theos) der (B 31).
Latince sphaera, globus Lucretius ve doksograf geleneği.
Almanca / Fransızca Sphairos, "der kugelförmige" (Diels–Kranz); Sphairos (Bollack) DK Almancası adı olduğu gibi bırakır.
İngilizce Sphere

Türkçe karşılığı

Sphairos (çevrilmez). Rakipler: Küre (düz geometrik cisim; eril kişileştirmeyi ve tanrısallığı siler), Top (gündelik, Platon Phaidon 110b'de sphaira = top kararı ayrı), Küre-tanrı (açıklayıcı ama yorum yükler). Eril özel ad biçimi Empedokles'in bilinçli seçimi olduğu için translit, büyük harf; yansız sphairon geçtiğinde "küre (sphairos/sphairon)".

"Küre" dersen Sphairos'u Parmenides'in "iyi yuvarlanmış küre"sine (28 B 8, 43) benzetilen bir geometrik imgeye indirgersin; "Sphairos" diye bırakmak onu Empedokles'in tanrılarından biri, Sevgi'nin (Philotēs) egemenliğindeki evren olarak tutar. Aynı zamanda Sphairos'un "sınırsız" (apeirōn, B 28, 1) olup olmadığı, yani sınırlı bir küre mi, sonu olmayan bir bütün mü olduğu karşılığın seçiminden etkilenir.

Atıf ve kaynak notu

Ad Empedokles'in kendi dizelerinde geçer (B 27, 4; B 28, 2). Ama Sphairos'un döngüdeki yeri (Sevgi'nin tam egemenliği mi, bir geçiş anı mı), "hareketsiz" olup olmadığı (Eudemos) ve "tanrı" diye anılması (B 31, Simplikios'un B 29 yorumu) aktaranların Aristotelesçi ve Neoplatoncu okumalarından süzülür.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sphairos

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.