Kavram
Sphairos (Σφαῖρος)
- Yunanca
- Σφαῖρος (Sphairos); nötr σφαῖρον
- Latince
- sphaera, globus
- Almanca
- Sphairos, Kugel(gott)
- Fransızca
- Sphairos, Sphère
- İngilizce
- Sphere
- Türkçe
- Sphairos (çevrilmez) — Empedokles'te Sevgi egemenliğinde her şeyin birleştiği küre-tanrı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik sphaira "top, küre"dir. Empedokles bu sözcükten eril bir ad türetir: dört kökün Sevgi'yle tümüyle kaynaştığı, Çekişme'nin en uca çekildiği (B 35–36) dönemde evren tek, yusyuvarlak, her yandan kendine eşit bir tanrıdır. Onda ne güneşin uzuvları ne toprak ne deniz seçilir (B 27); kolları, ayakları, üreme uzuvları yoktur (B 29); "her yanını saran yalnızlığıyla gururla sevinir" (B 27, 4; B 28, 2). Çekişme yeniden büyüyünce "tanrının bütün uzuvları sırayla sarsılır" (B 31) ve evren yeniden çoğalır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6. yy | Ksenophanes | Tanrı "bütünüyle görür, bütünüyle düşünür"; sonraki gelenek küresel tanrı diye okur | DK 21 B 24 |
| MÖ 5. yy | Parmenides | Varolan "iyi yuvarlanmış kürenin kütlesine benzer" | DK 28 B 8, 43 |
| MÖ 5. yy | Empedokles | Sevgi egemenliğinde her şeyin birleştiği küre-tanrı | DK 31 B 27; B 28; B 29; B 31 · B29 notu · B31 notu |
| MÖ 4. yy | Eudemos (Simplikios'ta) | Sphairos'ta devinimsizlik (akinēsia), Dostluk'un egemenliği | DK 31 B 27 |
| MS 3. yy | Hippolytos | Dostluk'un evrene verdiği "en güzel biçim (eidos)" | DK 31 B 29 |
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | Σφαῖρος (Sphairos) | sphaira "top, küre" sözcüğünden eril biçim; Empedokles'in kendi yeniliği (DK 31 B 27, 4; B 28, 2). Bazen yansız sphairon (Simplikios'a göre B 29, 3 "σφαῖρον ἔην"). Sıfatları: kyklotērēs "yusyuvarlak", pantothen isos "her yandan eşit". Empedokles ona "tanrı" (theos) der (B 31). |
| Latince | sphaera, globus | Lucretius ve doksograf geleneği. |
| Almanca / Fransızca | Sphairos, "der kugelförmige" (Diels–Kranz); Sphairos (Bollack) | DK Almancası adı olduğu gibi bırakır. |
| İngilizce | Sphere |
Türkçe karşılığı
Sphairos (çevrilmez). Rakipler: Küre (düz geometrik cisim; eril kişileştirmeyi ve tanrısallığı siler), Top (gündelik, Platon Phaidon 110b'de sphaira = top kararı ayrı), Küre-tanrı (açıklayıcı ama yorum yükler). Eril özel ad biçimi Empedokles'in bilinçli seçimi olduğu için translit, büyük harf; yansız sphairon geçtiğinde "küre (sphairos/sphairon)".
"Küre" dersen Sphairos'u Parmenides'in "iyi yuvarlanmış küre"sine (28 B 8, 43) benzetilen bir geometrik imgeye indirgersin; "Sphairos" diye bırakmak onu Empedokles'in tanrılarından biri, Sevgi'nin (Philotēs) egemenliğindeki evren olarak tutar. Aynı zamanda Sphairos'un "sınırsız" (apeirōn, B 28, 1) olup olmadığı, yani sınırlı bir küre mi, sonu olmayan bir bütün mü olduğu karşılığın seçiminden etkilenir.
Atıf ve kaynak notu
Ad Empedokles'in kendi dizelerinde geçer (B 27, 4; B 28, 2). Ama Sphairos'un döngüdeki yeri (Sevgi'nin tam egemenliği mi, bir geçiş anı mı), "hareketsiz" olup olmadığı (Eudemos) ve "tanrı" diye anılması (B 31, Simplikios'un B 29 yorumu) aktaranların Aristotelesçi ve Neoplatoncu okumalarından süzülür.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sphairos
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.