Kavram
Sensus interior
- Yunanca
- κοινὴ αἴσθησις (koinē aisthēsis)
- Latince
- sensus interior; interior sensus
- Almanca
- innerer Sinn
- Fransızca
- sens intérieur
- İngilizce
- inner sense
- Türkçe
- iç his
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Augustinus'un merdiveninde (De libero arbitrio II 3–6) üç basamak vardır: dış hisler (her biri kendi nesnesini algılar, kendini algılamaz), iç his (dış hislerin bildirdiklerini toplar, hissetmeyi hisseder, hayvanı isteme ve kaçınmaya yöneltir; dış hislerin "yöneticisi ve yargıcı"dır) ve akıl (hepsini ve kendisini bilir, tarif eder). Yargılayan yargılanandan üstün olduğu için iç his dış hislerden, akıl iç histen üstündür; akıldan üstün olan değişmez hakikat ise Tanrı'dır ya da Tanrı'ya götürür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | ortak his: ortak duyulurları ve algılamayı algılama | koine aisthesis |
| 388–391 | Augustinus | iç his: dış hislerin yargıcı, hayvanlarla ortak, aklın altında; Tanrı'nın varlığına yükselişin ikinci basamağı (II 3–6) | Augustinus, De libero arbitrio |
| 11. yy | İbn Sînâ | iç hisler (ḥawāss bāṭina), ḥiss-i müşterek bunların ilki | — |
Dönüşüm: Aristotelesçi algı fizyolojisinden, ruhun içe doğru yükselişini anlatan Augustinusçu basamaklandırmaya; Ortaçağda İbn Sînâ'nın beş iç hissiyle yeniden fizyolojiye.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | κοινὴ αἴσθησις (koinē aisthēsis) "ortak his" | Aristoteles, De anima III 1–2: özel hislerin ortak nesnelerini (şekil, büyüklük, hareket) algılayan ve gördüğümüzü algılamamızı sağlayan yeti. |
| Latince | sensus interior | interior "içteki" + sensus "his". Augustinus, De libero arbitrio II 3, 8'de Evodius'un ağzından ortaya çıkar, II 3, 9'da Augustinus adını koyar: eum interiorem sensum appellare non dubito. |
| Almanca / Fransızca | innerer Sinn / sens intérieur | |
| İngilizce | inner sense |
Türkçe karşılığı
iç his. iç his: çekirdek terim sensus = "his" ile tutarlı; dış hislerle karşıtlığı açık. iç duyu: yaygın akademik karşılık, ama "duyu" bu çeviride kullanılmıyor. ortak his / müşterek his (hiss-i müşterek): İslam felsefesindeki karşılık; Aristotelesçi koinē aisthēsis'e daha yakın, Augustinus'un "iç"ine değil.
"Ortak his" dersek Aristotelesçi bir algı yetisini, "iç his" dersek Augustinus'un iç–dış ve aşağı–yukarı basamaklandırmasını öne çıkarırız. Augustinus'ta iç his hâlâ hayvanlarla ortaktır; akıl değildir.
Atıf ve kaynak notu
Terim Augustinus'ta teknik bir sınıflandırma değil, bir kanıtın basamağıdır; Ortaçağın "iç hisler" öğretisini (hayal gücü, hafıza vb.) ona yansıtmamak gerekir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: iç his, iç hisle
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.