İçeriğe geç

Kavram

Sensus interior

Yunanca
κοινὴ αἴσθησις (koinē aisthēsis)
Latince
sensus interior; interior sensus
Almanca
innerer Sinn
Fransızca
sens intérieur
İngilizce
inner sense
Türkçe
iç his

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Augustinus'un merdiveninde (De libero arbitrio II 3–6) üç basamak vardır: dış hisler (her biri kendi nesnesini algılar, kendini algılamaz), iç his (dış hislerin bildirdiklerini toplar, hissetmeyi hisseder, hayvanı isteme ve kaçınmaya yöneltir; dış hislerin "yöneticisi ve yargıcı"dır) ve akıl (hepsini ve kendisini bilir, tarif eder). Yargılayan yargılanandan üstün olduğu için iç his dış hislerden, akıl iç histen üstündür; akıldan üstün olan değişmez hakikat ise Tanrı'dır ya da Tanrı'ya götürür.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles ortak his: ortak duyulurları ve algılamayı algılama koine aisthesis
388–391 Augustinus iç his: dış hislerin yargıcı, hayvanlarla ortak, aklın altında; Tanrı'nın varlığına yükselişin ikinci basamağı (II 3–6) Augustinus, De libero arbitrio
11. yy İbn Sînâ iç hisler (ḥawāss bāṭina), ḥiss-i müşterek bunların ilki —

Dönüşüm: Aristotelesçi algı fizyolojisinden, ruhun içe doğru yükselişini anlatan Augustinusçu basamaklandırmaya; Ortaçağda İbn Sînâ'nın beş iç hissiyle yeniden fizyolojiye.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca κοινὴ αἴσθησις (koinē aisthēsis) "ortak his" Aristoteles, De anima III 1–2: özel hislerin ortak nesnelerini (şekil, büyüklük, hareket) algılayan ve gördüğümüzü algılamamızı sağlayan yeti.
Latince sensus interior interior "içteki" + sensus "his". Augustinus, De libero arbitrio II 3, 8'de Evodius'un ağzından ortaya çıkar, II 3, 9'da Augustinus adını koyar: eum interiorem sensum appellare non dubito.
Almanca / Fransızca innerer Sinn / sens intérieur
İngilizce inner sense

Türkçe karşılığı

iç his. iç his: çekirdek terim sensus = "his" ile tutarlı; dış hislerle karşıtlığı açık. iç duyu: yaygın akademik karşılık, ama "duyu" bu çeviride kullanılmıyor. ortak his / müşterek his (hiss-i müşterek): İslam felsefesindeki karşılık; Aristotelesçi koinē aisthēsis'e daha yakın, Augustinus'un "iç"ine değil.

"Ortak his" dersek Aristotelesçi bir algı yetisini, "iç his" dersek Augustinus'un iç–dış ve aşağı–yukarı basamaklandırmasını öne çıkarırız. Augustinus'ta iç his hâlâ hayvanlarla ortaktır; akıl değildir.

Atıf ve kaynak notu

Terim Augustinus'ta teknik bir sınıflandırma değil, bir kanıtın basamağıdır; Ortaçağın "iç hisler" öğretisini (hayal gücü, hafıza vb.) ona yansıtmamak gerekir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: iç his, iç hisle

Metinlerde işaretlendiği yerler

2 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.