İçeriğe geç

Kavram

Koinē aisthēsis (κοινὴ αἴσθησις)

Yunanca
κοινὴ αἴσθησις (koinē aisthēsis)
Latince
sensus communis
Almanca
Gemeinsinn
Fransızca
sens commun
İngilizce
common sense
Türkçe
ortak duyum (koinē aisthēsis)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Koinos "ortak, paylaşılan"; aisthēsis "duyum". Aristoteles'te: beş duyumun tek bir duyum gibi işlediği, ortak olanları ilineksel olmaksızın kavrayan, farklı duyuların duyulurlarını aynı anda ve bölünmez bir şeyle ayırt eden işleyiş.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Theaitetos 185a–e: ortak olanları (ta koina) ruh duyumlar aracılığıyla değil kendisi kavrar
MÖ 4. yy Aristoteles Ortak duyulurların duyumu; duyumların birliği Aristoteles, Ruh Üzerine III.1–2
10–11. yy İbn Sina el-hiss el-müşterek, iç duyuların ilki
18. yy İskoç okulu common sense: sağduyu

Dönüşüm: duyumların birliğinden bir iç duyuya, oradan "sağduyu"ya.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca κοινὴ αἴσθησις (koinē aisthēsis); τὰ κοινὰ αἰσθητά "ortak duyum"; Ruh Üzerine III.1'de ortak duyulurların (devinim, duruş, sayı, şekil, büyüklük) ilineksel olmayan duyumu; III.2'de gördüğümüzü duyumsamak ve farklı duyulurları (tatlı–beyaz) birbirinden ayırt etmek; Bellek Üzerine 450a'da "ortak duyum".
Latince sensus communis Ortaçağ'da beyin karıncıklarına yerleştirilen bir "iç duyu".
Almanca / Fransızca Gemeinsinn / sens commun
İngilizce common sense

Türkçe karşılığı

ortak duyum (koinē aisthēsis). ortak duyu: bir organ ya da altıncı duyu gibi okunabilir. sağduyu: modern common sense anlamı, tamamen yanıltıcı. hiss-i müşterek: Osmanlı felsefe dili, ağır tamlama. Tercih: aisthēsis = duyum kararına bağlı "ortak duyum".

Aristoteles ortak duyulurlara özgü bir duyu organı bulunmadığını açıkça söyler (III.1); "ortak duyu" bir altıncı duyu, "sağduyu" bir yargı gücü düşündürür. "Ortak duyum" beş duyumun birlikte işleyişini adlandırır.

Atıf ve kaynak notu

İfade Aristoteles'te geçer, ama sistemli bir "yeti" olarak işlenişi şerhçilerin ve İbn Sina'nın eseridir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: his, ortak hissin

Metinlerde işaretlendiği yerler

2 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.