Kavram
psychologia
- Latince
- psychologia
- Almanca
- Psychologie
- Fransızca
- psychologie
- İngilizce
- psychology
- Türkçe
- psikoloji
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde insanın ruh hâllerini ve davranışlarını inceleyen bilim. Hegel Felsefî Bilimler Ansiklopedisi'nde (Tin Felsefesi, Giriş, § 378–379) rasyonel psikolojiyi (pnömatoloji) soyut metafizik, empirik psikolojiyi ise gözleme dayanan ama yetiler ve kuvvetler metafiziğine tutunan bir bilgi olarak eleştirir; Aristoteles'in Ruh Üzerine'sini bu konuda spekülatif ilgi taşıyan en seçkin eser sayar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | ruhun, canlı bedenin ilk gerçekleşmişliği (entelekheia) olarak incelenmesi | Ruh Üzerine II 1 |
| 1732–1734 | Wolff | psychologia empirica / psychologia rationalis | Psychologia empirica, Psychologia rationalis |
| 1781 | Kant | rasyonel psikolojinin paralojizmleri | Saf Aklın Eleştirisi, Paralojizmler |
| 1830 | Hegel | rasyonel ve empirik psikolojinin eleştirisi; öznel tinin üçüncü basamağı olarak psikoloji | Felsefî Bilimler Ansiklopedisi § 378, § 440 vd. |
Dönüşüm: Ruhun bir şey olarak ele alındığı metafizikten, tinin kendi etkinliği olarak kavrandığı bilime.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | psykhē "ruh" ve logos "söz, öğreti"; kelime antik değildir. Aristoteles'in Peri psykhēs (Ruh Üzerine) kitabı konunun klasik metnidir. |
| Latince | psychologia | 16. yüzyılda kurulmuş yeni Latince; Wolff'ta psychologia empirica ve psychologia rationalis ayrımı. |
| Almanca / Fransızca | Psychologie; psychologie | Hegel'de rationelle Psychologie (Pneumatologie) ile empirische Psychologie ayrılır; Tin Felsefesinde "Psikoloji" öznel tinin üçüncü basamağının (C) adıdır. |
| İngilizce | psychology |
Türkçe karşılığı
psikoloji. Yerleşik karşılık; "ruhbilim" kullanılmaz.
"Psikoloji" bugün deneysel bir bilim adıdır. Hegel'de ise iki eski psikolojiyi de eleştiren bir terimdir: rasyonel psikoloji soyut anlama yetisi metafiziğidir, empirik psikoloji tini birbirinden bağımsız yetilere ve kuvvetlere böler. Hegel'in istediği, kavramı tinin bilgisine yeniden sokmak ve Aristoteles'in ruh hakkındaki kitaplarının anlamını yeniden açmaktır.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Hegel, Ansiklopedi, Tin Felsefesi, Giriş, § 378) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: psikolojiden
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.