İçeriğe geç

Kavram

psychologia

Latince
psychologia
Almanca
Psychologie
Fransızca
psychologie
İngilizce
psychology
Türkçe
psikoloji

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde insanın ruh hâllerini ve davranışlarını inceleyen bilim. Hegel Felsefî Bilimler Ansiklopedisi'nde (Tin Felsefesi, Giriş, § 378–379) rasyonel psikolojiyi (pnömatoloji) soyut metafizik, empirik psikolojiyi ise gözleme dayanan ama yetiler ve kuvvetler metafiziğine tutunan bir bilgi olarak eleştirir; Aristoteles'in Ruh Üzerine'sini bu konuda spekülatif ilgi taşıyan en seçkin eser sayar.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles ruhun, canlı bedenin ilk gerçekleşmişliği (entelekheia) olarak incelenmesi Ruh Üzerine II 1
1732–1734 Wolff psychologia empirica / psychologia rationalis Psychologia empirica, Psychologia rationalis
1781 Kant rasyonel psikolojinin paralojizmleri Saf Aklın Eleştirisi, Paralojizmler
1830 Hegel rasyonel ve empirik psikolojinin eleştirisi; öznel tinin üçüncü basamağı olarak psikoloji Felsefî Bilimler Ansiklopedisi § 378, § 440 vd.

Dönüşüm: Ruhun bir şey olarak ele alındığı metafizikten, tinin kendi etkinliği olarak kavrandığı bilime.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — psykhē "ruh" ve logos "söz, öğreti"; kelime antik değildir. Aristoteles'in Peri psykhēs (Ruh Üzerine) kitabı konunun klasik metnidir.
Latince psychologia 16. yüzyılda kurulmuş yeni Latince; Wolff'ta psychologia empirica ve psychologia rationalis ayrımı.
Almanca / Fransızca Psychologie; psychologie Hegel'de rationelle Psychologie (Pneumatologie) ile empirische Psychologie ayrılır; Tin Felsefesinde "Psikoloji" öznel tinin üçüncü basamağının (C) adıdır.
İngilizce psychology

Türkçe karşılığı

psikoloji. Yerleşik karşılık; "ruhbilim" kullanılmaz.

"Psikoloji" bugün deneysel bir bilim adıdır. Hegel'de ise iki eski psikolojiyi de eleştiren bir terimdir: rasyonel psikoloji soyut anlama yetisi metafiziğidir, empirik psikoloji tini birbirinden bağımsız yetilere ve kuvvetlere böler. Hegel'in istediği, kavramı tinin bilgisine yeniden sokmak ve Aristoteles'in ruh hakkındaki kitaplarının anlamını yeniden açmaktır.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Hegel, Ansiklopedi, Tin Felsefesi, Giriş, § 378) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: psikolojiden

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.