Kavram
pantheismus
- Yunanca
- πᾶν + θεός (pan + theos)
- Latince
- pantheismus
- Almanca
- Pantheismus
- Fransızca
- panthéisme
- İngilizce
- pantheism
- Türkçe
- panteizm
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "Tanrı her şeydir, her şey Tanrı'dır" inancı. Felsefede Tanrı ile dünyanın (ya da tabiatın) özdeş sayılması; 18. yüzyılda Spinoza'ya yöneltilen bir suçlama adı ve Pantheismusstreit (1785) tartışmasının konusu.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1677 | Spinoza | Deus sive natura: tek cevher | Ethica I |
| 1785 | Jacobi | Spinozacılık = panteizm = ateizm; Lessing tartışması | Spinoza'nın Öğretisi Üzerine Mektuplar |
| 1830 | Hegel | Panteizm suçlamasının reddi; Spinoza'da akozmizm | Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları, § 50 Açıklaması |
Dönüşüm: Bir suçlama adından (Jacobi) bir felsefî tutumun adına; Hegel'de dünyanın değil Tanrı'nın tek hakiki varlık sayıldığı akozmizme.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πᾶν + θεός (pan + theos) | "Her şey" + "Tanrı"; kelime Yunanca köklerden modern dönemde kurulmuştur. |
| Latince | pantheismus | Yeni Latince; pantheista (J. Toland, 1705), pantheismus (1709). |
| Almanca / Fransızca | Pantheismus / panthéisme | Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisi, § 36 Açıklaması, § 50 Açıklaması (Spinoza), § 573 Açıklaması. |
| İngilizce | pantheism |
Türkçe karşılığı
panteizm. Pantheismus "panteizm", Akosmismus "akozmizm", Atheismus "ateizm" bağlanmaz.
Hegel, Spinoza'ya (ve kendi felsefesine) yöneltilen panteizm ve ateizm suçlamasını reddeder: Suçlama, sonlu dünyanın gerçek realitesi olduğunu önceden varsayar. Oysa Spinoza'da hakiki olan yalnızca cevherdir; dünya yalnızca fenomendir. Bu yüzden Spinoza'nın sistemi panteizm değil, tersine "akozmizm"dir (dünyayı inkâr eden bir felsefe). Hegel'e göre asıl eksiklik, Spinoza'nın mutlak cevherinin henüz mutlak tin olmamasıdır.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Encyklopädie, § 50 Açıklaması) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: panteizm, panteizmdir
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.