İçeriğe geç

Kavram

pantheismus

Yunanca
πᾶν + θεός (pan + theos)
Latince
pantheismus
Almanca
Pantheismus
Fransızca
panthéisme
İngilizce
pantheism
Türkçe
panteizm

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "Tanrı her şeydir, her şey Tanrı'dır" inancı. Felsefede Tanrı ile dünyanın (ya da tabiatın) özdeş sayılması; 18. yüzyılda Spinoza'ya yöneltilen bir suçlama adı ve Pantheismusstreit (1785) tartışmasının konusu.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1677 Spinoza Deus sive natura: tek cevher Ethica I
1785 Jacobi Spinozacılık = panteizm = ateizm; Lessing tartışması Spinoza'nın Öğretisi Üzerine Mektuplar
1830 Hegel Panteizm suçlamasının reddi; Spinoza'da akozmizm Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları, § 50 Açıklaması

Dönüşüm: Bir suçlama adından (Jacobi) bir felsefî tutumun adına; Hegel'de dünyanın değil Tanrı'nın tek hakiki varlık sayıldığı akozmizme.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πᾶν + θεός (pan + theos) "Her şey" + "Tanrı"; kelime Yunanca köklerden modern dönemde kurulmuştur.
Latince pantheismus Yeni Latince; pantheista (J. Toland, 1705), pantheismus (1709).
Almanca / Fransızca Pantheismus / panthéisme Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisi, § 36 Açıklaması, § 50 Açıklaması (Spinoza), § 573 Açıklaması.
İngilizce pantheism

Türkçe karşılığı

panteizm. Pantheismus "panteizm", Akosmismus "akozmizm", Atheismus "ateizm" bağlanmaz.

Hegel, Spinoza'ya (ve kendi felsefesine) yöneltilen panteizm ve ateizm suçlamasını reddeder: Suçlama, sonlu dünyanın gerçek realitesi olduğunu önceden varsayar. Oysa Spinoza'da hakiki olan yalnızca cevherdir; dünya yalnızca fenomendir. Bu yüzden Spinoza'nın sistemi panteizm değil, tersine "akozmizm"dir (dünyayı inkâr eden bir felsefe). Hegel'e göre asıl eksiklik, Spinoza'nın mutlak cevherinin henüz mutlak tin olmamasıdır.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Encyklopädie, § 50 Açıklaması) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: panteizm, panteizmdir

Metinlerde işaretlendiği yerler

2 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.