Kavram
mediatio
- Latince
- mediatio
- Almanca
- Vermittlung
- Fransızca
- médiation
- İngilizce
- mediation
- Türkçe
- dolayım
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "arabuluculuk, aracılık". Hegel'de bilginin ve varlığın yapısını adlandıran mantıksal bir kategoridir: Olumsuzlama ve aşma yoluyla kendisine dönen hareket; kıyasta iki uç orta terim aracılığıyla birleşir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Orta Çağ | Skolastik | Aracılık; orta terim | syllogismus |
| 1807 | Hegel | Hakikat, kendi kendisiyle dolayımdır; dolaysızlık sonuçtur | Tinin Fenomenolojisi, Önsöz |
| 1830 | Hegel | Dolaysızlık ile dolayımın ayrılmazlığı; dolaysız bilmenin eleştirisi | Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları, Önsözler, § 12, § 61–78 |
Dönüşüm: Kıyasın orta teriminden, bilginin ve tinin kendi kendini dolayımlayan hareketine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Yakın karşılık: meson "orta", kıyasta orta terim (meson horos). |
| Latince | mediatio | medius "orta"dan; skolastikte aracılık; terminus medius "orta terim" (syllogismus). |
| Almanca / Fransızca | Vermittlung / médiation | Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisi, Önsöz (1817) ve § 12 Açıklaması; dolaysız bilme tartışması § 61–78. |
| İngilizce | mediation |
Türkçe karşılığı
dolayım. vermitteln "dolayımlamak", vermittelt "dolayımlı", unmittelbar "dolaysız", Unmittelbarkeit "dolaysızlık" bağlanmaz; Mitte (mantıkta) "orta terim".
Hegel'de dolayım, bir şeyin ancak başka bir şeyden geçerek, ondan gelinmiş olarak var olmasıdır: "bir başlamak ve ikinci bir şeye ilerlemiş olmak" (Ansiklopedi § 12). Dolaysız olan ile dolayımlı olan birbirini dışlamaz; hiçbir bilgi salt dolaysız değildir, düşünmenin kendi dolaysızlığı bile "kendi içine yansımış, dolayısıyla kendi içinde dolayımlı" bir dolaysızlıktır. Bu yüzden Hegel, hakikatin dolaysız bir duygu ya da görüyle kavranabileceği iddiasına (Jacobi, dolaysız bilme) karşı çıkar.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Encyklopädie, Önsöz ve § 12 Açıklaması) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: dolayım
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.