Kavram
scientia immediata
- Latince
- scientia immediata
- Almanca
- unmittelbares Wissen
- Fransızca
- savoir immédiat
- İngilizce
- immediate knowledge
- Türkçe
- dolaysız bilme
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "doğrudan bilmek, sezmek". Felsefede Jacobi'nin iman felsefesinin, Romantik dindarlığın ve Schleiermacher'in duygu teolojisinin ortak iddiası: Mutlak olan kavramla değil, dolaysız bir kesinlikle bilinir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1785–1811 | Jacobi | İman (Glaube) ve akıl duyumu olarak dolaysız bilgi | Spinoza Mektupları; İlahî Şeyler Üzerine |
| 1807 | Hegel | Dolaysız kesinliğin eleştirisi | Tinin Fenomenolojisi, Önsöz, I. Bölüm |
| 1830 | Hegel | Düşüncenin nesnelliğe karşı üçüncü tavrı | Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları, Önsözler, § 61–78 |
Dönüşüm: Dinî kesinlikten (iman) felsefî bir bilgi kuramına; Hegel'de bu kuramın dolayım kavramıyla çürütülmesine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | — |
| Latince | scientia immediata | Notun adı için kurulmuştur; Latince bir terim değildir. |
| Almanca / Fransızca | unmittelbares Wissen / savoir immédiat | Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisi, Önsözler, § 5 Açıklaması; "Düşüncenin Nesnelliğe Karşı Üçüncü Tavrı", § 61–78. |
| İngilizce | immediate knowledge |
Türkçe karşılığı
dolaysız bilme. unmittelbares Wissen "dolaysız bilme", Wissen durch Anschauen "görüyle bilme"; Glauben "iman" (fides), Gefühl "duygu" bağlanmaz.
Hegel bu adla, Tanrı'nın, hakikatin, ahlâkın dolaysızca, duyguda, imanda ya da görüde bilindiğini ve kavrama, ispata ihtiyaç olmadığını öne süren tutumu (başta F. H. Jacobi) anar. Ona göre bu tutum, "dolaysızlık gibi kupkuru bir kategoriye" dayanır, düşüncenin kabalığını kanun hâline getirir ve kendisi de refleksiyonun bir sonucu olduğu hâlde bunu unutur; dolaysızlık ile dolayım birbirinden ayrılamaz.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Encyklopädie, İkinci Baskıya Önsöz) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: dolaysız bir bilme
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.