Kavram
modus musicus
- Yunanca
- τρόπος (tropos), τόνος (tonos)
- Latince
- modus, tropus, tonus
- Almanca
- Tonart, Modus
- Fransızca
- mode
- İngilizce
- musical mode
- Türkçe
- makam
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte modus "ölçü, tarz"dır. Musikide diapason uyumunun türlerinden doğan, seslerin bütün dizisinde peslik ya da tizlik bakımından farklı kuruluştur. Yedi makam yedi diapason türüne karşılık gelir. Felsefî önemi ahlâkla bağındadır: Kitabın başında makamların kavimlerin karakterine göre adlandırıldığı söylenir; musikinin ruha etkisi tartışması bu ayrıma dayanır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 6. yy | Boethius | Diapason türlerinden doğan yedi kuruluş: Hipodor, Hipofrig, Hipolid, Dor, Frig, Lid, Miksolid; Ptolemaios'a atfedilen sekizinci Hipermiksolid | Boethius, De musica IV 14–17 |
Dönüşüm: Bir ses dizisinin yüksekliğinden (tropos) ahlâkî karakter taşıyan ezgi türüne.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | τρόπος (tropos), τόνος (tonos) | "dönüş, tarz"; bütün ses dizisinin bir yüksekliğe taşınmış hâli |
| Latince | modus, tropus, tonus | Boethius üç adı eş anlamlı verir (De musica IV 14); modus burada "ölçü" değildir, bkz. modus |
| Almanca / Fransızca | Tonart, Modus / mode | |
| İngilizce | musical mode |
Türkçe karşılığı
makam. rakipler: mod (Batı müziği terimi, Türkçede yabancı kalır), tarz (teknik değil), ton (tonus aralık anlamında ayrıldı, bkz. tonus). "Makam" okura tanıdık olduğu için seçildi; ama Türk musikisi makamıyla aynı şey değildir: Boethius'ta asıl fark seyir değil, dizinin yüksekliğidir
"Makam" kelimesi okura seyir ve duygu çağrışımı verir. Boethius'un tanımı ise matematikseldir: diapason türlerinden doğan, peslik ya da tizlikle ayrılan kuruluşlar. Seçim bu yüzden sınırlıdır.
Atıf ve kaynak notu
Boethius'un makam adları ile Orta Çağ kilise makamlarının adları aynı görünse de aynı dizilere karşılık gelmez.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: makam
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.