İçeriğe geç

Kavram

modus musicus

Yunanca
τρόπος (tropos), τόνος (tonos)
Latince
modus, tropus, tonus
Almanca
Tonart, Modus
Fransızca
mode
İngilizce
musical mode
Türkçe
makam

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte modus "ölçü, tarz"dır. Musikide diapason uyumunun türlerinden doğan, seslerin bütün dizisinde peslik ya da tizlik bakımından farklı kuruluştur. Yedi makam yedi diapason türüne karşılık gelir. Felsefî önemi ahlâkla bağındadır: Kitabın başında makamların kavimlerin karakterine göre adlandırıldığı söylenir; musikinin ruha etkisi tartışması bu ayrıma dayanır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
6. yy Boethius Diapason türlerinden doğan yedi kuruluş: Hipodor, Hipofrig, Hipolid, Dor, Frig, Lid, Miksolid; Ptolemaios'a atfedilen sekizinci Hipermiksolid Boethius, De musica IV 14–17

Dönüşüm: Bir ses dizisinin yüksekliğinden (tropos) ahlâkî karakter taşıyan ezgi türüne.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca τρόπος (tropos), τόνος (tonos) "dönüş, tarz"; bütün ses dizisinin bir yüksekliğe taşınmış hâli
Latince modus, tropus, tonus Boethius üç adı eş anlamlı verir (De musica IV 14); modus burada "ölçü" değildir, bkz. modus
Almanca / Fransızca Tonart, Modus / mode
İngilizce musical mode

Türkçe karşılığı

makam. rakipler: mod (Batı müziği terimi, Türkçede yabancı kalır), tarz (teknik değil), ton (tonus aralık anlamında ayrıldı, bkz. tonus). "Makam" okura tanıdık olduğu için seçildi; ama Türk musikisi makamıyla aynı şey değildir: Boethius'ta asıl fark seyir değil, dizinin yüksekliğidir

"Makam" kelimesi okura seyir ve duygu çağrışımı verir. Boethius'un tanımı ise matematikseldir: diapason türlerinden doğan, peslik ya da tizlikle ayrılan kuruluşlar. Seçim bu yüzden sınırlıdır.

Atıf ve kaynak notu

Boethius'un makam adları ile Orta Çağ kilise makamlarının adları aynı görünse de aynı dizilere karşılık gelmez.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: makam

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.