Kavram
ius necessitatis
- Yunanca
- ἀνάγκη (anankē)
- Latince
- ius necessitatis
- Almanca
- Notrecht
- Fransızca
- droit de nécessité
- İngilizce
- right of necessity
- Türkçe
- zaruret hakkı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "zor durumda kalınca başvurulan istisna". Hegel'de hayat, tabiî iradenin çıkarlarının toplu bütünlüğüdür; en son tehlikede hayatın başkasının mülkiyetine karşı ileri sürdüğü hak, soyut hukuk ile refahın çatıştığı, ikisinin de tek başına yetmediğinin görüldüğü yerdir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 13. yy | Thomas Aquinas | Aşırı zarurette her şey ortaktır | Summa theologiae II-II, q. 66, a. 7 |
| 1625 | Grotius | Ius necessitatis: zarurette mülkiyetten önceki ortak kullanım hakkı canlanır | De iure belli ac pacis II 2, 6 |
| 1797 | Kant | Nothrecht: cezalandırılamaz ama haklı olmayan fiil | Hukuk Öğretisinin Metafizik İlkeleri, Giriş'e Ek II |
| 1820 | Hegel | Hayatın mülkiyete karşı hakkı; hukukun ve refahın sonluluğu | Hukuk Felsefesinin Ana Hatları, § 127–128 |
Dönüşüm: Mülkiyetten önceki ortaklığın geri dönüşünden (Thomas, Grotius) ve cezasız ama haksız bir istisnadan (Kant), soyut hukukun kendi sınırını gösteren bir hakka (Hegel).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀνάγκη (anankē) | Zorunluluk, darlık; "zaruret kanun tanımaz" düşüncesinin Yunanca kökü. |
| Latince | ius necessitatis | Ortaçağ deyişi necessitas non habet legem "zaruret kanun tanımaz"; beneficium competentiae "geçim payı lütfu" Roma hukukundan. |
| Almanca / Fransızca | Notrecht / droit de nécessité | Kant, Hukuk Öğretisine Giriş'e Ek II; Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları, § 127–128. |
| İngilizce | right of necessity |
Türkçe karşılığı
zaruret hakkı. Notrecht (Kant: Nothrecht) "zaruret hakkı", Not "zaruret"; Billigkeit "hakkaniyet" aequitas, Wohltat der Kompetenz "geçim payı lütfu" ayrıca bağlanmaz.
Kant'ta zaruret hakkı "çift anlamlı hukuk"tur: kendi hayatını kurtarmak için başkasının hayatına dokunan cezalandırılamaz ama haklı da değildir. Hegel ise onu hakkaniyet olarak değil, hak olarak tanır: hayatın, varoluşun sonsuz ihlâli karşısında mülkiyetin sınırlı ihlâli ağır basmaz. Zaruret hem soyut hukukun hem refahın sonluluğunu açığa vurur ve iyiye geçişi hazırlar.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Grundlinien der Philosophie des Rechts, § 127) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: zaruret hakkı
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.