Kavram
ius cosmopoliticum
- Latince
- ius cosmopoliticum
- Almanca
- Weltbürgerrecht; weltbürgerliches Recht
- Fransızca
- droit cosmopolitique
- İngilizce
- cosmopolitan right
- Türkçe
- dünya vatandaşlığı hukuku
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "kozmopolit" her yere ait olan, yurt tanımayan kişidir. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, § 62, AA06.352–353) dünya vatandaşlığı hukuku, kamu hukukunun devlet hukuku ve halklar hukukundan sonraki üçüncü kesimidir. Yeryüzünün küre biçimi bütün halkları sınırlı bir toprak topluluğu içine kapatır; bu topluluk zilyetliğin hukukî topluluğu (communio) değil, mümkün karşılıklı etkinin topluluğudur (commercium). Buradan herkesin kendini başkalarıyla alışverişe önerme ve yabancı tarafından düşman gibi karşılanmama hakkı çıkar. Bu hak başka halkların topraklarını zorla ya da onların bilgisizliğinden yararlanarak ele geçirmeyi meşru kılmaz; Kant bunu sömürgecilik eleştirisinde açıkça söyler.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Diogenes, Stoacılar | dünya vatandaşı (kosmopolitēs) olarak bilge | — |
| 1539 | Vitoria | ius communicationis: halkların birbirine gidip gelme hakkı | — |
| 1795 | Kant | Ebedî Barış, üçüncü kesin madde: evrensel konukseverlik | — |
| 1797 | Kant | kamu hukukunun üçüncü kesimi; ziyaret hakkı, yerleşme hakkı değil | Ahlâk Metafiziği, § 62 (AA06.352–353) |
Dönüşüm: Ahlâkî bir idealden (bilgenin dünya vatandaşlığı) hukukî bir ilkeye (halkların alışveriş hakkı).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | ius cosmopoliticum | Yunanca kosmopolitēs "dünya vatandaşı"; Kant'ın Latince karşılığı |
| Almanca | Weltbürgerrecht | Weltbürger "dünya vatandaşı"; Erdbürger "yeryüzü vatandaşı" |
| Fransızca | droit cosmopolitique | — |
| İngilizce | cosmopolitan right |
Türkçe karşılığı
dünya vatandaşlığı hukuku. "kozmopolit hukuk" de denebilir; Türkçe okur için açık olan seçildi
Kant'ta bu hukuk bir dünya devletinin hukuku değildir; halkların ve tek tek insanların birbirleriyle alışverişe girmeyi deneme hakkıdır. Konaklama ya da yerleşme hakkı (ius incolatus) içermez; yalnızca ziyaret hakkıdır.
Atıf ve kaynak notu
Kant bu ilkenin "filantropik (etik) değil, hukukî" olduğunu vurgular; dostluk değil, barışçı bir topluluk ister.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: dünya vatandaşlığı hukuku, dünya vatandaşlığı
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.