İçeriğe geç

Kavram

instinctus

Latince
instinctus
Almanca
Instinkt
Fransızca
instinct
İngilizce
instinct
Türkçe
içgüdü

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde hayvanın öğrenmeden, düşünmeden yaptığı davranış. Hegel Felsefî Bilimler Ansiklopedisi'nde (§ 360–361, hayvansal organizma, özümleme) içgüdüyü şöyle belirler: İhtiyaç belirli bir eksikliktir; dürtü bu eksikliği aşma etkinliğidir; içerik etkinlikte korunduğu için amaçtır; dürtü canlıda bulunduğu hâliyle içgüdüdür. İçgüdüyü kavramanın güçlüğü, amacın yalnızca dışsal ve bilinçli tasavvur edilmesinden doğar. Hegel bu noktada Aristoteles'in canlıyı amaca göre etki eden olarak görmesini ve Kant'ın iç amaca uygunluk kavramını anar.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles tabiatta amaca göre etki (hou heneka); örümcek, kırlangıç örnekleri Fizik II 8
13. yy Thomas Aquinas aestimativa naturalis, hayvanın tabiî değerlendirme gücü Summa theologiae I q. 78
1790 Kant iç amaca uygunluk: canlı kendi kendisinin amacıdır Yargı Gücünün Eleştirisi § 64–66
1830 Hegel bilinçsiz tarzda etki eden amaç etkinliği Felsefî Bilimler Ansiklopedisi § 360–361

Dönüşüm: Kör bir tabiat zorlamasından, bilinç olmadan işleyen iç amaca.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Yerleşik bir terim karşılığı yoktur; Stoacıların hayvanlara yüklediği hormē "atılım, dürtü" ve oikeiōsis "kendine ait kılma" akrabadır.
Latince instinctus instinguere "dürtmek, kışkırtmak" fiilinden; klasik Latincede "ilham, dürtü"; skolastikte instinctus naturae "tabiat dürtüsü".
Almanca / Fransızca Instinkt; instinct Hegel'de Trieb (dürtü) genel etkinliktir; Instinkt dürtünün yalnızca canlıda bulunduğu hâlidir.
İngilizce instinct

Türkçe karşılığı

içgüdü. Yerleşik karşılık. Trieb "dürtü" ondan ayrı tutulur.

"İçgüdü" kelimesi kör, mekanik bir zorlamayı çağrıştırır. Hegel ise içgüdüyü tam tersine bir amaç etkinliği olarak tanımlar: "bilinçsiz tarzda etki eden amaç etkinliği". Kelime aynı kalır, ama Hegel'de içgüdü amaçsızlığın değil, iç amacın adıdır.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Hegel, Ansiklopedi, Tabiat Felsefesi, C. Hayvansal Organizma, b. Özümleme, § 360) açılmış nottur. Nietzsche'deki instinctus gregis "sürü içgüdüsü" ayrı nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: içgüdüdür, içgüdüsü

Metinlerde işaretlendiği yerler

2 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.