İçeriğe geç

Kavram

instinctus gregis

Latince
instinctus gregis
Almanca
Heerden-Instinct (Herdeninstinkt)
Fransızca
instinct grégaire
İngilizce
herd instinct
Türkçe
sürü içgüdüsü

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde sürü, birlikte otlayan ve güdülen hayvan topluluğudur. Şen İlim § 50'de Nietzsche, en vicdanlı insanın bile vicdan sitemine değil, "toplumunun iyi âdetine aykırı" olma duygusuna boyun eğdiğini söyler: Korkulan şey yalnızlaşmadır ve "sürü içgüdüsü içimizden böyle konuşur". § 1'de türün korunması dürtüsü, § 23'te bireyin zıttı olan "sürü insanları" aynı düşüncenin parçalarıdır. Ahlâk, bireyi topluluğun bir işlevine dönüştüren bir terbiye olarak görünür (§ 21).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1882 Nietzsche ahlâkî değer biçmelerin kaynağı olarak topluluğun kendini koruma içgüdüsü; yalnızlaşma korkusu Şen İlim § 50, § 116
1886–87 Nietzsche "sürü ahlâkı" ile "efendi ahlâkı" karşıtlığı İyinin ve Kötünün Ötesinde § 199–202; Ahlâkın Soykütüğü
1908 W. Trotter "herd instinct" toplum psikolojisinde Instincts of the Herd in Peace and War

Dönüşüm: Topluluğa bağlılık, geleneksel ahlâkta erdemin ve vicdanın kaynağı sayılırken Nietzsche'de bireyin önündeki engel ve ahlâkın gizli kökeni olarak teşhis edilir; değer işareti tersine döner.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca —
Latince instinctus gregis not adı için kurulmuş Latince; grex "sürü", instinctus "içgüdü, dürtü"
Almanca / Fransızca Heerden-Instinct / instinct grégaire Nietzsche, Şen İlim § 50 (ayrıca § 1, § 23, § 116)
İngilizce herd instinct

Türkçe karşılığı

sürü içgüdüsü. "sürü" Nietzsche'nin bilerek seçtiği aşağılayıcı hayvan imgesini korur; "topluluk içgüdüsü" ya da "toplumsal içgüdü" bu imgeyi siler; Heerden-Mensch "sürü insanı", Heerde "sürü"; Instinct "içgüdü", Trieb "dürtü" ayrı tutulur

"Sürü" kelimesi Nietzsche'de bir yargıdır: Ahlâkın kaynağını bireyin vicdanında değil, türün ve topluluğun kendini koruma ihtiyacında arar. Daha nötr bir karşılık bu soykütükçü iddiayı yumuşatır.

Atıf ve kaynak notu

Kelime Nietzsche'nindir; ama sonraki toplum psikolojisinin "sürü içgüdüsü"yle (Trotter, Freud) karıştırılmamalıdır: Nietzsche'de biyolojik bir mekanizmadan çok değerlerin soykütüğüne dair bir tezdir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Sürü içgüdüsü, sürü içgüdüsünün, sürü içgüdüsüdür

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.