Kavram
instinctus gregis
- Latince
- instinctus gregis
- Almanca
- Heerden-Instinct (Herdeninstinkt)
- Fransızca
- instinct grégaire
- İngilizce
- herd instinct
- Türkçe
- sürü içgüdüsü
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde sürü, birlikte otlayan ve güdülen hayvan topluluğudur. Şen İlim § 50'de Nietzsche, en vicdanlı insanın bile vicdan sitemine değil, "toplumunun iyi âdetine aykırı" olma duygusuna boyun eğdiğini söyler: Korkulan şey yalnızlaşmadır ve "sürü içgüdüsü içimizden böyle konuşur". § 1'de türün korunması dürtüsü, § 23'te bireyin zıttı olan "sürü insanları" aynı düşüncenin parçalarıdır. Ahlâk, bireyi topluluğun bir işlevine dönüştüren bir terbiye olarak görünür (§ 21).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1882 | Nietzsche | ahlâkî değer biçmelerin kaynağı olarak topluluğun kendini koruma içgüdüsü; yalnızlaşma korkusu | Şen İlim § 50, § 116 |
| 1886–87 | Nietzsche | "sürü ahlâkı" ile "efendi ahlâkı" karşıtlığı | İyinin ve Kötünün Ötesinde § 199–202; Ahlâkın Soykütüğü |
| 1908 | W. Trotter | "herd instinct" toplum psikolojisinde | Instincts of the Herd in Peace and War |
Dönüşüm: Topluluğa bağlılık, geleneksel ahlâkta erdemin ve vicdanın kaynağı sayılırken Nietzsche'de bireyin önündeki engel ve ahlâkın gizli kökeni olarak teşhis edilir; değer işareti tersine döner.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | |
| Latince | instinctus gregis | not adı için kurulmuş Latince; grex "sürü", instinctus "içgüdü, dürtü" |
| Almanca / Fransızca | Heerden-Instinct / instinct grégaire | Nietzsche, Şen İlim § 50 (ayrıca § 1, § 23, § 116) |
| İngilizce | herd instinct |
Türkçe karşılığı
sürü içgüdüsü. "sürü" Nietzsche'nin bilerek seçtiği aşağılayıcı hayvan imgesini korur; "topluluk içgüdüsü" ya da "toplumsal içgüdü" bu imgeyi siler; Heerden-Mensch "sürü insanı", Heerde "sürü"; Instinct "içgüdü", Trieb "dürtü" ayrı tutulur
"Sürü" kelimesi Nietzsche'de bir yargıdır: Ahlâkın kaynağını bireyin vicdanında değil, türün ve topluluğun kendini koruma ihtiyacında arar. Daha nötr bir karşılık bu soykütükçü iddiayı yumuşatır.
Atıf ve kaynak notu
Kelime Nietzsche'nindir; ama sonraki toplum psikolojisinin "sürü içgüdüsü"yle (Trotter, Freud) karıştırılmamalıdır: Nietzsche'de biyolojik bir mekanizmadan çok değerlerin soykütüğüne dair bir tezdir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Sürü içgüdüsü, sürü içgüdüsünün, sürü içgüdüsüdür
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.