Kavram
Idea innata
- Latince
- idea innata (ideae innatae, adventitiae, factae)
- Almanca
- angeborene Idee
- Fransızca
- idée innée
- İngilizce
- innate idea
- Türkçe
- doğuştan fikir
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde "doğuştan" bir yetenek ya da huy için söylenir. Descartes'ta, şeyin, hakikatin, düşüncenin ne olduğunu ve en başta Tanrı fikrini zihnin dışarıdan almadığı, kendi tabiatından edindiği fikirlerdir; dışarıdan geldiği sanılan duyum fikirleri ile hayal gücünün kurduğu sirenler, hipogriflerden ayrılır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | Bilgi hatırlamadır | Menon, Phaidon |
| 1641 | Descartes | Doğuştan, dışarıdan gelmiş ve yapılmış fikirler; Tanrı fikri doğuştandır | Meditasyonlar III |
| 1690 | Locke | Doğuştan fikirlerin reddi; zihin boş levhadır | An Essay Concerning Human Understanding I |
| 1704 | Leibniz | Doğuştan fikirler damarlı mermerdeki biçim gibi yatkınlıklardır | Nouveaux essais, Önsöz |
Dönüşüm: Platoncu hatırlamadan Kartezyen yatkınlığa; Locke'un eleştirisinden sonra Kant'ın a priori'sine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Platon'un anamnēsis'i (hatırlama) ile akrabalığı sık kurulur ama Descartes'ta önceki bir hayat yoktur. |
| Latince | idea innata | innatus "içinde doğmuş" (in-nascor); Meditationes III: ex his autem ideis aliae innatae, aliae adventitiae, aliae a me ipso factae mihi videntur. |
| Almanca / Fransızca | angeborene Idee / idée innée | İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar III. |
| İngilizce | innate idea |
Türkçe karşılığı
doğuştan fikir. Üçlü ayrım: doğuştan (innata), dışarıdan gelmiş (adventitia), benim yaptığım (a me facta). "Fıtrî fikir" de denebilirdi; "doğuştan" bugünkü dilde tam karşılar. Idea bu eserde "fikir" (bkz. idea).
"Doğuştan" kelimesi bir doğum anını ve hazır bir içeriği çağrıştırabilir; Descartes sonradan (Notae in programma, 1648) doğuştan fikri, bilfiil hazır bir düşünce olarak değil, zihnin onu kendinden üretme yatkınlığı olarak açıklar.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: doğuştan, doğuştan konmuş fikrine, doğuştan ideler
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.