İçeriğe geç

Kavram

Idea innata

Latince
idea innata (ideae innatae, adventitiae, factae)
Almanca
angeborene Idee
Fransızca
idée innée
İngilizce
innate idea
Türkçe
doğuştan fikir

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde "doğuştan" bir yetenek ya da huy için söylenir. Descartes'ta, şeyin, hakikatin, düşüncenin ne olduğunu ve en başta Tanrı fikrini zihnin dışarıdan almadığı, kendi tabiatından edindiği fikirlerdir; dışarıdan geldiği sanılan duyum fikirleri ile hayal gücünün kurduğu sirenler, hipogriflerden ayrılır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Bilgi hatırlamadır Menon, Phaidon
1641 Descartes Doğuştan, dışarıdan gelmiş ve yapılmış fikirler; Tanrı fikri doğuştandır Meditasyonlar III
1690 Locke Doğuştan fikirlerin reddi; zihin boş levhadır An Essay Concerning Human Understanding I
1704 Leibniz Doğuştan fikirler damarlı mermerdeki biçim gibi yatkınlıklardır Nouveaux essais, Önsöz

Dönüşüm: Platoncu hatırlamadan Kartezyen yatkınlığa; Locke'un eleştirisinden sonra Kant'ın a priori'sine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Platon'un anamnēsis'i (hatırlama) ile akrabalığı sık kurulur ama Descartes'ta önceki bir hayat yoktur.
Latince idea innata innatus "içinde doğmuş" (in-nascor); Meditationes III: ex his autem ideis aliae innatae, aliae adventitiae, aliae a me ipso factae mihi videntur.
Almanca / Fransızca angeborene Idee / idée innée İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar III.
İngilizce innate idea

Türkçe karşılığı

doğuştan fikir. Üçlü ayrım: doğuştan (innata), dışarıdan gelmiş (adventitia), benim yaptığım (a me facta). "Fıtrî fikir" de denebilirdi; "doğuştan" bugünkü dilde tam karşılar. Idea bu eserde "fikir" (bkz. idea).

"Doğuştan" kelimesi bir doğum anını ve hazır bir içeriği çağrıştırabilir; Descartes sonradan (Notae in programma, 1648) doğuştan fikri, bilfiil hazır bir düşünce olarak değil, zihnin onu kendinden üretme yatkınlığı olarak açıklar.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: doğuştan, doğuştan konmuş fikrine, doğuştan ideler

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.