İçeriğe geç

Kavram

hypotyposis

Yunanca
ὑποτύπωσις (hypotypōsis)
Latince
hypotyposis; exhibitio; subiectio sub adspectum
Almanca
Hypotypose, Darstellung, Versinnlichung
Fransızca
hypotypose
İngilizce
hypotyposis, presentation
Türkçe
hipotipoz (sunma)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Retorikte: bir olayı dinleyicinin gözü önünde canlandıracak kadar tasvir etme. Kant'ta: kavramlara realite kazandıran duyusallaştırma; empirik kavramlar için örnekler, saf anlama kavramları için şemalar, akıl kavramları (idealar) için yalnız simgeler. Kant, "simgesel" kelimesini "görüsel" olanın karşıtı olarak kullanan "yeni mantıkçılara" (Leibnizci gelenek) karşı çıkar: Simgesel olan görüsel olanın bir türüdür; görüselin karşıtı diskursif olandır. Salt kelimeler ve cebirsel işaretler hipotipoz değil "karakterizm"dir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Antik retorik Aristoteles, Quintilianus Göz önüne getirme (pro ommatōn, evidentia, sub oculos subiectio) —
18. yy Wolff, Baumgarten Simgesel bilgi = işaretlerle bilgi, görüsel bilginin karşıtı —
1790 Kant Şematik ve simgesel hipotipoz; güzel, ahlâken iyinin simgesidir; Tanrı hakkındaki bilgimiz yalnız simgeseldir Yargı Gücünün Eleştirisi § 59 (AA05.351–353)

Dönüşüm: Retorik bir canlandırma tekniğinden, kavramların görüyle ilişkisini açıklayan bir bilgi kuramı terimine; simgeyi görüden koparan rasyonalist kullanımdan, simgeyi görünün dolaylı bir türü sayan Kant'a.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ὑποτύπωσις (hypotypōsis) hypo-typoō "taslağını çizmek, ana hatlarıyla biçimlendirmek"; retorikte bir sahneyi göz önüne getirecek kadar canlı anlatma (Quintilianus'ta evidentia ile yakın)
Latince hypotyposis; exhibitio; subiectio sub adspectum Kant exhibitio ve subiectio sub adspectum "göz önüne koyma" karşılıklarını parantezde verir
Almanca / Fransızca Hypotypose, Darstellung, Versinnlichung / hypotypose Versinnlichung "hissîleştirme"
İngilizce hypotyposis, presentation

Türkçe karşılığı

hipotipoz (sunma). hipotipoz: Kant'ın teknik terimi olarak korunur; anlamı açıklanınca okur için saydamdır. sunma: Darstellung için KdU boyunca kullanılan karşılık; hipotipozun genel adı olarak parantezde verilir. somutlaştırma / canlandırma: retorik anlamı karşılar ama Kant'taki şema/simge ayrımını örter. simge yalnız simgesel hipotipozun adıdır

Kant'ta hipotipoz, bir kavrama karşılık gelen görünün verilmesidir ve iki türlüdür: şematik (anlama yetisinin kavramına karşılık gelen görü a priori verilir; doğrudan sunma, "gösterim") ve simgesel (yalnız aklın düşünebildiği, hiçbir hissî görünün uygun düşemeyeceği bir kavramın altına, yargı gücünün işleyişinin yalnız kural ve refleksiyon biçimi bakımından benzediği bir görü konur; analoji yoluyla dolaylı sunma). "Sunma" demek kavramla görü arasındaki ilişkiyi öne çıkarır; "hipotipoz" demek ise Kant'ın bilerek retorikten aldığı terimi korur.

Atıf ve kaynak notu

Terim Kant'ta yalnız § 59'da ve birkaç küçük yazıda teknik olarak işlenir; şema öğretisi (Saf Aklın Eleştirisi) ile simge öğretisi (Yargı Gücünün Eleştirisi) arasındaki köprüdür.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hipotipoz

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.