Kavram
hypotyposis
- Yunanca
- ὑποτύπωσις (hypotypōsis)
- Latince
- hypotyposis; exhibitio; subiectio sub adspectum
- Almanca
- Hypotypose, Darstellung, Versinnlichung
- Fransızca
- hypotypose
- İngilizce
- hypotyposis, presentation
- Türkçe
- hipotipoz (sunma)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Retorikte: bir olayı dinleyicinin gözü önünde canlandıracak kadar tasvir etme. Kant'ta: kavramlara realite kazandıran duyusallaştırma; empirik kavramlar için örnekler, saf anlama kavramları için şemalar, akıl kavramları (idealar) için yalnız simgeler. Kant, "simgesel" kelimesini "görüsel" olanın karşıtı olarak kullanan "yeni mantıkçılara" (Leibnizci gelenek) karşı çıkar: Simgesel olan görüsel olanın bir türüdür; görüselin karşıtı diskursif olandır. Salt kelimeler ve cebirsel işaretler hipotipoz değil "karakterizm"dir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Antik retorik | Aristoteles, Quintilianus | Göz önüne getirme (pro ommatōn, evidentia, sub oculos subiectio) | — |
| 18. yy | Wolff, Baumgarten | Simgesel bilgi = işaretlerle bilgi, görüsel bilginin karşıtı | — |
| 1790 | Kant | Şematik ve simgesel hipotipoz; güzel, ahlâken iyinin simgesidir; Tanrı hakkındaki bilgimiz yalnız simgeseldir | Yargı Gücünün Eleştirisi § 59 (AA05.351–353) |
Dönüşüm: Retorik bir canlandırma tekniğinden, kavramların görüyle ilişkisini açıklayan bir bilgi kuramı terimine; simgeyi görüden koparan rasyonalist kullanımdan, simgeyi görünün dolaylı bir türü sayan Kant'a.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὑποτύπωσις (hypotypōsis) | hypo-typoō "taslağını çizmek, ana hatlarıyla biçimlendirmek"; retorikte bir sahneyi göz önüne getirecek kadar canlı anlatma (Quintilianus'ta evidentia ile yakın) |
| Latince | hypotyposis; exhibitio; subiectio sub adspectum | Kant exhibitio ve subiectio sub adspectum "göz önüne koyma" karşılıklarını parantezde verir |
| Almanca / Fransızca | Hypotypose, Darstellung, Versinnlichung / hypotypose | Versinnlichung "hissîleştirme" |
| İngilizce | hypotyposis, presentation |
Türkçe karşılığı
hipotipoz (sunma). hipotipoz: Kant'ın teknik terimi olarak korunur; anlamı açıklanınca okur için saydamdır. sunma: Darstellung için KdU boyunca kullanılan karşılık; hipotipozun genel adı olarak parantezde verilir. somutlaştırma / canlandırma: retorik anlamı karşılar ama Kant'taki şema/simge ayrımını örter. simge yalnız simgesel hipotipozun adıdır
Kant'ta hipotipoz, bir kavrama karşılık gelen görünün verilmesidir ve iki türlüdür: şematik (anlama yetisinin kavramına karşılık gelen görü a priori verilir; doğrudan sunma, "gösterim") ve simgesel (yalnız aklın düşünebildiği, hiçbir hissî görünün uygun düşemeyeceği bir kavramın altına, yargı gücünün işleyişinin yalnız kural ve refleksiyon biçimi bakımından benzediği bir görü konur; analoji yoluyla dolaylı sunma). "Sunma" demek kavramla görü arasındaki ilişkiyi öne çıkarır; "hipotipoz" demek ise Kant'ın bilerek retorikten aldığı terimi korur.
Atıf ve kaynak notu
Terim Kant'ta yalnız § 59'da ve birkaç küçük yazıda teknik olarak işlenir; şema öğretisi (Saf Aklın Eleştirisi) ile simge öğretisi (Yargı Gücünün Eleştirisi) arasındaki köprüdür.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hipotipoz
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.