İçeriğe geç

Kavram

hylozoismus

Yunanca
ὕλη (hylē) "madde" + ζωή (zōē) "hayat"
Latince
hylozoismus
Almanca
Hylozoism
Fransızca
hylozoïsme
İngilizce
hylozoism
Türkçe
hilozoizm

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Bütün maddenin canlı olduğu, hayatın maddeden ayrılmadığı görüşü. Kant'ta: tabiat amaçlarını açıklamaya çalışan dogmatik sistemlerden biri; teizmle birlikte amaca uygunluğun "realizmi"ni oluşturur, ama hiperfizik değil fizikî bir realizmdir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Antik Thales, Anaksimenes, Stoacılar Maddenin ya da evrenin canlı ve ruhlu olduğu görüşü (adı sonradan konmuştur) —
17. yy Cudworth Hylozoism teriminin ortaya çıkışı; ateist bir tabiat açıklaması olarak eleştiri —
1790 Kant Amaca uygunluğun fizikî realizmi; "maddenin hayatı" ya da dünya ruhu; döngüye düşen ve çelişkili bir açıklama Yargı Gücünün Eleştirisi § 65, § 72–73 (AA05.374, AA05.392–394)

Dönüşüm: Canlı evren sezgisinden yeni çağın mekanik tabiat anlayışına karşı bir seçeneğe; Kant'ta eleştirel olarak reddedilen dogmatik bir sisteme; Kant'tan sonra romantik tabiat felsefesinde (Schelling) yeniden canlanan bir düşünceye.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ὕλη + ζωή (hylē + zōē) "madde" + "hayat"; kelime antik değildir, Yunanca köklerden yeni çağda kurulmuştur
Latince hylozoismus 17. yy'da Cudworth'un (hylozoism) eski İyonya fizikçilerinin görüşünü adlandırmak için kullandığı terimden
Almanca / Fransızca Hylozoism / hylozoïsme Kant'ta Hylozoism; Leben der Materie "maddenin hayatı"
İngilizce hylozoism

Türkçe karşılığı

hilozoizm. hilozoizm: terimin yerleşik Türkçe biçimi; Kant'ın teknik kullanımını korur. canlı madde öğretisi: açıklayıcı ama terim değildir; Kant'ın "maddenin hayatı" ifadesini ayrıca karşılamak için kullanılır

Kant'ta hilozoizm, tabiatın amaca uygunluğunun fizikî realizmidir: Tabiattaki amaçları, kasta göre eyleyen bir yetinin analoğuna, maddenin hayatına (maddenin kendisinde ya da bir dünya ruhu gibi canlandırıcı bir iç ilkede) dayandırır. Kant'a göre bu sistem vaat ettiğini yapamaz: Cansız madde kavramı ataleti içerir; canlı madde kavramı ise kendi içinde çelişkilidir ve organize varlıkları açıklamak için onların deneyimine başvurduğundan bir döngüye düşer.

Atıf ve kaynak notu

Kant hilozoizmi hayatın tabiattaki yerini inkâr ettiği için değil, maddenin özüne aykırı bir özelliği ona yüklediği için reddeder; organize varlığa "hayatın analoğu" demek ile maddeye hayat yüklemek ayrı şeylerdir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hilozoizm

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.