Kavram
hylozoismus
- Yunanca
- ὕλη (hylē) "madde" + ζωή (zōē) "hayat"
- Latince
- hylozoismus
- Almanca
- Hylozoism
- Fransızca
- hylozoïsme
- İngilizce
- hylozoism
- Türkçe
- hilozoizm
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Bütün maddenin canlı olduğu, hayatın maddeden ayrılmadığı görüşü. Kant'ta: tabiat amaçlarını açıklamaya çalışan dogmatik sistemlerden biri; teizmle birlikte amaca uygunluğun "realizmi"ni oluşturur, ama hiperfizik değil fizikî bir realizmdir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Antik | Thales, Anaksimenes, Stoacılar | Maddenin ya da evrenin canlı ve ruhlu olduğu görüşü (adı sonradan konmuştur) | — |
| 17. yy | Cudworth | Hylozoism teriminin ortaya çıkışı; ateist bir tabiat açıklaması olarak eleştiri | — |
| 1790 | Kant | Amaca uygunluğun fizikî realizmi; "maddenin hayatı" ya da dünya ruhu; döngüye düşen ve çelişkili bir açıklama | Yargı Gücünün Eleştirisi § 65, § 72–73 (AA05.374, AA05.392–394) |
Dönüşüm: Canlı evren sezgisinden yeni çağın mekanik tabiat anlayışına karşı bir seçeneğe; Kant'ta eleştirel olarak reddedilen dogmatik bir sisteme; Kant'tan sonra romantik tabiat felsefesinde (Schelling) yeniden canlanan bir düşünceye.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὕλη + ζωή (hylē + zōē) | "madde" + "hayat"; kelime antik değildir, Yunanca köklerden yeni çağda kurulmuştur |
| Latince | hylozoismus | 17. yy'da Cudworth'un (hylozoism) eski İyonya fizikçilerinin görüşünü adlandırmak için kullandığı terimden |
| Almanca / Fransızca | Hylozoism / hylozoïsme | Kant'ta Hylozoism; Leben der Materie "maddenin hayatı" |
| İngilizce | hylozoism |
Türkçe karşılığı
hilozoizm. hilozoizm: terimin yerleşik Türkçe biçimi; Kant'ın teknik kullanımını korur. canlı madde öğretisi: açıklayıcı ama terim değildir; Kant'ın "maddenin hayatı" ifadesini ayrıca karşılamak için kullanılır
Kant'ta hilozoizm, tabiatın amaca uygunluğunun fizikî realizmidir: Tabiattaki amaçları, kasta göre eyleyen bir yetinin analoğuna, maddenin hayatına (maddenin kendisinde ya da bir dünya ruhu gibi canlandırıcı bir iç ilkede) dayandırır. Kant'a göre bu sistem vaat ettiğini yapamaz: Cansız madde kavramı ataleti içerir; canlı madde kavramı ise kendi içinde çelişkilidir ve organize varlıkları açıklamak için onların deneyimine başvurduğundan bir döngüye düşer.
Atıf ve kaynak notu
Kant hilozoizmi hayatın tabiattaki yerini inkâr ettiği için değil, maddenin özüne aykırı bir özelliği ona yüklediği için reddeder; organize varlığa "hayatın analoğu" demek ile maddeye hayat yüklemek ayrı şeylerdir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hilozoizm
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.