Kavram
figura syllogismi
- Yunanca
- σχῆμα (skhēma); τρόπος (tropos)
- Latince
- figura syllogismi; modus syllogismi
- Almanca
- Schlussfigur, Modus
- Fransızca
- figure du syllogisme, mode
- İngilizce
- figure of the syllogism
- Türkçe
- şekil; mod
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Figura gündelikte biçim demektir. Mantıkta üç terimin dizilişi: Birinci şekilde orta terim birine konu, ötekine yüklem; ikincide ikisine yüklem; üçüncüde ikisine konudur. Uçlar büyük ve küçük uç diye adlandırılır. Her şeklin altında kıyas modları bulunur: "Modlar şekillerin altında, türlerin cinslerinin altında bulunduğu gibi bulunur."
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | üç şekil, dört, dört ve altı mod | Birinci Analitikler I 4–6 |
| MÖ 4.–3. yy | Theophrastos, Eudemos | birinci şekle beş mod ekleri | Boethius'un aktarımı |
| 3. yy | Porphyrios | Theophrastos'un eklerini onaylar; üçüncü şekle yedinci mod | Boethius'un aktarımı |
| 6. yy | Boethius | 9 + 4 + 6 (7) mod; ikinci ve üçüncü şekil çevirme ve imkânsızlıkla birinciye çözülür | De syllogismo categorico |
Dönüşüm: Aristoteles'in modları sonraki öğretide ezberlenen bir tabloya dönüşür; Boethius bu dönüşümün Latince kapısıdır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | σχῆμα (skhēma); τρόπος (tropos) | Aristoteles, Birinci Analitikler I 4–6: üç şekil |
| Latince | figura; modus | Boethius, De syllogismo categorico II: şekil cinse, mod türe benzer |
| Almanca / Fransızca | Schlussfigur, Modus / figure, mode | |
| İngilizce | figure of the syllogism |
Türkçe karşılığı
şekil; mod. rakipler: "kip" (mod için; propositio modalis ile karışır, bu yüzden "mod" tercih edildi), "darp" (klasik mantık dili, bugün kapalı). "Figür" retorikteki figura için ayrıldı
Şekil orta terimin konumuna, mod önermelerin nicelik ve niteliğine bakar; "şekil" kelimesi bu ayrımı görsel bir benzetmeyle taşır.
Atıf ve kaynak notu
"Mod" (tropos) kelimesi Aristoteles'te henüz sonraki teknik anlamıyla yerleşik değildir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: şekillerine, modu, şekil, şekilleri
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.