Kavram
conversio propositionum
- Yunanca
- ἀντιστροφή (antistrophē)
- Latince
- conversio propositionum
- Almanca
- Konversion, Umkehrung
- Fransızca
- conversion
- İngilizce
- conversion of propositions
- Türkçe
- çevrilme
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bir şeyi ters yüz etmek. Mantıkta konu ile yüklemin yer değiştirmesi. Küllî olumsuzlama ve tikel olumlama kendilerine çevrilir; küllî olumlama ve tikel olumsuzlama yalnız arazî olarak çevrilir. Karşıt koyuşla çevrilmede ilişki tersine döner: "Her insan canlıdır", "her canlı-olmayan insan-olmayandır."
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | önermelerin terim değişimi | Birinci Analitikler I 2 |
| 6. yy | Boethius | basit, arazî ve karşıt koyuşla çevrilme; doğruluk ve yanlışlıkta birleşme ölçüsü | Introductio ad syllogismos categoricos; De syllogismo categorico |
Dönüşüm: Terimlerin yer değiştirmesinden, doğruluğu koruyan bir çıkarım kuralına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀντιστροφή (antistrophē) | "geri dönüş"; Aristoteles, Birinci Analitikler I 2: terimlerin yer değiştirmesi |
| Latince | conversio | convertere "çevirmek"; conversio per accidens "arazî çevrilme", conversio per contrapositionem "karşıt koyuşla çevrilme" |
| Almanca / Fransızca | Konversion / conversion | |
| İngilizce | conversion of propositions |
Türkçe karşılığı
çevrilme. rakipler: akis (klasik mantık dilinde yerleşik ama bugün kapalı), döndürme (Augustinus'un conversio'su "dönüş"le karışır). Fiil karşılığı "çevirmek" açık olduğu için tercih edildi
"Çevrilme" bir işlemi adlandırır; önerme başka bir önerme olmaz, terimleri yer değiştirir ve doğruluk değeri korunur. Boethius'ta çevrilmenin ölçüsü budur: Terimler değişince iki önerme birlikte doğru ya da birlikte yanlış kalmalıdır. Augustinus'un dönüş anlamındaki conversio ile karıştırılmamalıdır.
Atıf ve kaynak notu
Contrapositio adı Boethius'tadır; ama "karşıt koyuşla çevrilme"nin kıyas kuralı olarak sistemleşmesi sonraki mantık kitaplarına aittir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: çevrilmesini, çevrilme, çevirme
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.