İçeriğe geç

Kavram

conversio propositionum

Yunanca
ἀντιστροφή (antistrophē)
Latince
conversio propositionum
Almanca
Konversion, Umkehrung
Fransızca
conversion
İngilizce
conversion of propositions
Türkçe
çevrilme

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte bir şeyi ters yüz etmek. Mantıkta konu ile yüklemin yer değiştirmesi. Küllî olumsuzlama ve tikel olumlama kendilerine çevrilir; küllî olumlama ve tikel olumsuzlama yalnız arazî olarak çevrilir. Karşıt koyuşla çevrilmede ilişki tersine döner: "Her insan canlıdır", "her canlı-olmayan insan-olmayandır."

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles önermelerin terim değişimi Birinci Analitikler I 2
6. yy Boethius basit, arazî ve karşıt koyuşla çevrilme; doğruluk ve yanlışlıkta birleşme ölçüsü Introductio ad syllogismos categoricos; De syllogismo categorico

Dönüşüm: Terimlerin yer değiştirmesinden, doğruluğu koruyan bir çıkarım kuralına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀντιστροφή (antistrophē) "geri dönüş"; Aristoteles, Birinci Analitikler I 2: terimlerin yer değiştirmesi
Latince conversio convertere "çevirmek"; conversio per accidens "arazî çevrilme", conversio per contrapositionem "karşıt koyuşla çevrilme"
Almanca / Fransızca Konversion / conversion
İngilizce conversion of propositions

Türkçe karşılığı

çevrilme. rakipler: akis (klasik mantık dilinde yerleşik ama bugün kapalı), döndürme (Augustinus'un conversio'su "dönüş"le karışır). Fiil karşılığı "çevirmek" açık olduğu için tercih edildi

"Çevrilme" bir işlemi adlandırır; önerme başka bir önerme olmaz, terimleri yer değiştirir ve doğruluk değeri korunur. Boethius'ta çevrilmenin ölçüsü budur: Terimler değişince iki önerme birlikte doğru ya da birlikte yanlış kalmalıdır. Augustinus'un dönüş anlamındaki conversio ile karıştırılmamalıdır.

Atıf ve kaynak notu

Contrapositio adı Boethius'tadır; ama "karşıt koyuşla çevrilme"nin kıyas kuralı olarak sistemleşmesi sonraki mantık kitaplarına aittir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: çevrilmesini, çevrilme, çevirme

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.