Kavram
Diaphanes (διαφανές)
- Yunanca
- διαφανές (diaphanes)
- Latince
- perspicuum, diaphanum
- Almanca
- das Durchsichtige
- Fransızca
- le diaphane, le transparent
- İngilizce
- the transparent
- Türkçe
- saydam (diaphanes)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "içi görünen, şeffaf". Aristoteles'te: kendi başına değil, başkasına ait bir renk sayesinde görülür olan doğa; dynamis hâlindeyken karanlık, ateş ya da göksel cisim tarafından entelekheia hâline getirildiğinde ışık. Renk, energeia hâlindeki saydamı devindiren şeydir; görme, rengin saydam ara (metaxy) aracılığıyla duyu organını devindirmesiyle olur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | Gündelik sıfat: saydam taşlar, saydam su | |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Görmenin aracı; ışık onun energeia'sı, karanlık yoksunluğu | Aristoteles, Ruh Üzerine II.7 |
| MS 2–3. yy | Aphrodisiaslı Aleksandros | Işığın zamansız (anlık) yayılışı | |
| 13. yy | Grosseteste, Bacon | diaphanum ve ışık metafiziği |
Dönüşüm: sıfattan bir ortamın doğasına; Ortaçağ'da ışık metafiziğinin temel kavramına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | διαφανές (diaphanes); τὸ διαφανές | dia "içinden, arasından" + phainesthai "görünmek": "içinden görünen". Platon'da gündelik sıfat (Timaios 60a, 67d); Aristoteles'te Ruh Üzerine II.7 ve Duyum Üzerine 3'te hava, su, bazı katılar ve göksel cisimde ortak olan "doğa" (physis). |
| Latince | perspicuum, diaphanum | Ortaçağ optiğinde diaphanum doğrudan alınır. |
| Almanca / Fransızca | das Durchsichtige / le diaphane | |
| İngilizce | the transparent |
Türkçe karşılığı
saydam (diaphanes). şeffaf: aynı anlam, ama Fransızca transparent çağrışımlı ve sıfat olarak kalır. geçirgen: fizik terimi, "ışığı geçiren" diyerek ışığı saydamdan bağımsız bir şeymiş gibi gösterir. Tercih: Platon (Timaios 60a) kararıyla "saydam", ilk geçişte translit.
Aristoteles'te ışık saydamdan geçen bir şey değil, saydamın "saydam olarak energeia'sı"dır. "Geçirgen" ışığı bir akıntı (aporroē) gibi düşündürür, ki Aristoteles bunu açıkça reddeder; "saydam" ise bir durum adı olarak bu okumayı korur.
Atıf ve kaynak notu
Teknik kullanım Aristoteles'indir; kelime ondan önce yalnızca sıfattır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Saydam, saydam
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.