İçeriğe geç

Kavram

Diaphanes (διαφανές)

Yunanca
διαφανές (diaphanes)
Latince
perspicuum, diaphanum
Almanca
das Durchsichtige
Fransızca
le diaphane, le transparent
İngilizce
the transparent
Türkçe
saydam (diaphanes)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "içi görünen, şeffaf". Aristoteles'te: kendi başına değil, başkasına ait bir renk sayesinde görülür olan doğa; dynamis hâlindeyken karanlık, ateş ya da göksel cisim tarafından entelekheia hâline getirildiğinde ışık. Renk, energeia hâlindeki saydamı devindiren şeydir; görme, rengin saydam ara (metaxy) aracılığıyla duyu organını devindirmesiyle olur.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Gündelik sıfat: saydam taşlar, saydam su
MÖ 4. yy Aristoteles Görmenin aracı; ışık onun energeia'sı, karanlık yoksunluğu Aristoteles, Ruh Üzerine II.7
MS 2–3. yy Aphrodisiaslı Aleksandros Işığın zamansız (anlık) yayılışı
13. yy Grosseteste, Bacon diaphanum ve ışık metafiziği

Dönüşüm: sıfattan bir ortamın doğasına; Ortaçağ'da ışık metafiziğinin temel kavramına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca διαφανές (diaphanes); τὸ διαφανές dia "içinden, arasından" + phainesthai "görünmek": "içinden görünen". Platon'da gündelik sıfat (Timaios 60a, 67d); Aristoteles'te Ruh Üzerine II.7 ve Duyum Üzerine 3'te hava, su, bazı katılar ve göksel cisimde ortak olan "doğa" (physis).
Latince perspicuum, diaphanum Ortaçağ optiğinde diaphanum doğrudan alınır.
Almanca / Fransızca das Durchsichtige / le diaphane
İngilizce the transparent

Türkçe karşılığı

saydam (diaphanes). şeffaf: aynı anlam, ama Fransızca transparent çağrışımlı ve sıfat olarak kalır. geçirgen: fizik terimi, "ışığı geçiren" diyerek ışığı saydamdan bağımsız bir şeymiş gibi gösterir. Tercih: Platon (Timaios 60a) kararıyla "saydam", ilk geçişte translit.

Aristoteles'te ışık saydamdan geçen bir şey değil, saydamın "saydam olarak energeia'sı"dır. "Geçirgen" ışığı bir akıntı (aporroē) gibi düşündürür, ki Aristoteles bunu açıkça reddeder; "saydam" ise bir durum adı olarak bu okumayı korur.

Atıf ve kaynak notu

Teknik kullanım Aristoteles'indir; kelime ondan önce yalnızca sıfattır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Saydam, saydam

Metinlerde işaretlendiği yerler

2 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.