İçeriğe geç

Kavram

conditio

Latince
conditio
Almanca
Bedingung
Fransızca
condition
İngilizce
condition
Türkçe
şart

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "bir şeyin olması için gereken, ön koşul". Felsefede bir şeyin varlığının ya da bilinmesinin bağlı olduğu ve onu mümkün kılan şey; Hegel'de kendi kendini aşarak başka bir gerçekliğe, işin gerçekliğine geçen dolaysız varoluş.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1781 Kant Akıl şartlar dizisinin bütünlüğünü, yani şartsız olanı arar Saf Aklın Eleştirisi, Transandantal Diyalektik
1830 Hegel Şart, iş, etkinlik: zorunluluğun momentleri; dışsal zorunluluk sınırlı içeriklidir Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları, § 146–149

Dönüşüm: Kant'ta şartlı bilginin şartsız olana yükselme ihtiyacından, Hegel'de gerçekliğin imkân ve tesadüf aracılığıyla zorunluluğa dönüşmesinin bir momentine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Aristoteles'te "olmadan olmayan" (hou aneu ouk) ile yakın; ayrı bir terim yok.
Latince conditio condicio "sözleşme, şart" (condicere "birlikte söylemek, anlaşmak"); skolastikte conditio sine qua non "olmazsa olmaz şart".
Almanca / Fransızca Bedingung / condition Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisi, § 146–149.
İngilizce condition

Türkçe karşılığı

şart. Arapça şart. bedingt / unbedingt "şartlı / şartsız" (absolutum "şartsız olan" ayrı nottur); Umstand "durum" bağlanmaz.

Hegel'de şart, dolaysız gerçekliğin tesadüfî olarak önceden varsayılmış hâlidir: "bir başkasının imkânı olma" belirlenimini taşıyan gerçeklik (§ 146). Şartlar edilgendir, işe (Sache) malzeme olur; şart, iş ve etkinlik birlikte zorunluluğun üç momentidir. "Bütün şartlar mevcutsa iş gerçek hâle gelmek zorundadır" (§ 147). Kant'taki şartlı/şartsız karşıtlığı burada bilgi yetisinin değil, gerçekliğin kendi hareketinin belirlenimidir.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Encyklopädie, § 146) açılmış nottur.

İlgili kavramlar