Kavram
conditio
- Latince
- conditio
- Almanca
- Bedingung
- Fransızca
- condition
- İngilizce
- condition
- Türkçe
- şart
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "bir şeyin olması için gereken, ön koşul". Felsefede bir şeyin varlığının ya da bilinmesinin bağlı olduğu ve onu mümkün kılan şey; Hegel'de kendi kendini aşarak başka bir gerçekliğe, işin gerçekliğine geçen dolaysız varoluş.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1781 | Kant | Akıl şartlar dizisinin bütünlüğünü, yani şartsız olanı arar | Saf Aklın Eleştirisi, Transandantal Diyalektik |
| 1830 | Hegel | Şart, iş, etkinlik: zorunluluğun momentleri; dışsal zorunluluk sınırlı içeriklidir | Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları, § 146–149 |
Dönüşüm: Kant'ta şartlı bilginin şartsız olana yükselme ihtiyacından, Hegel'de gerçekliğin imkân ve tesadüf aracılığıyla zorunluluğa dönüşmesinin bir momentine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Aristoteles'te "olmadan olmayan" (hou aneu ouk) ile yakın; ayrı bir terim yok. |
| Latince | conditio | condicio "sözleşme, şart" (condicere "birlikte söylemek, anlaşmak"); skolastikte conditio sine qua non "olmazsa olmaz şart". |
| Almanca / Fransızca | Bedingung / condition | Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisi, § 146–149. |
| İngilizce | condition |
Türkçe karşılığı
şart. Arapça şart. bedingt / unbedingt "şartlı / şartsız" (absolutum "şartsız olan" ayrı nottur); Umstand "durum" bağlanmaz.
Hegel'de şart, dolaysız gerçekliğin tesadüfî olarak önceden varsayılmış hâlidir: "bir başkasının imkânı olma" belirlenimini taşıyan gerçeklik (§ 146). Şartlar edilgendir, işe (Sache) malzeme olur; şart, iş ve etkinlik birlikte zorunluluğun üç momentidir. "Bütün şartlar mevcutsa iş gerçek hâle gelmek zorundadır" (§ 147). Kant'taki şartlı/şartsız karşıtlığı burada bilgi yetisinin değil, gerçekliğin kendi hareketinin belirlenimidir.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Encyklopädie, § 146) açılmış nottur.