İçeriğe geç

Kavram

cognitio

Yunanca
γνῶσις (gnōsis); karş. ἐπιστήμη (epistēmē)
Latince
cognitio; cognoscere
Almanca
Erkennen, Erkenntnis
Fransızca
connaissance; connaître
İngilizce
cognition, knowledge
Türkçe
bilgi edinme

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde bilgi edinmek bir şeyi öğrenmektir. Hegel (Ansiklopedi § 223–232; Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, III. Kısım, 2. Bölüm) bilgi edinmeyi ideanın hayattan sonraki ikinci biçimi olarak türetir: İdea artık kendini nesne edinir, ama karşısında hazır bulduğu dünyayı önkabul eder. Bu yüzden bilgi edinme sonludur: Analitik ve sentetik yöntemle, tarif, bölme, teorem ve ispatla ilerler; hakikati yalnızca bir "öte" olarak gözetir. Bilgi edinmenin teorik dürtüsü (hakikate yönelik) ile pratik dürtüsü (iyiye yönelik, isteme) birleştiğinde mutlak idea ortaya çıkar.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles bilinenin bilende surete dönüşmesi Ruh Üzerine III
13. yy Thomas Aquinas bilinenin bilende bilenin tarzına göre bulunması Summa Theologiae I q. 84–85
1781 Kant Erkenntnis: görü ile kavramın birliği; deneyimle sınırlı Saf Aklın Eleştirisi
1817/1830 Hegel ideanın kendi önkabulüne takılı kalmış, sonlu etkinliği Ansiklopedi § 223–232

Dönüşüm: Bilenle bilinenin birliğini anlatan kavram, Kant'ta deneyimin sınırına bağlanır; Hegel'de ise bu sınırın kendisi bilgi edinmenin sonluluğu olarak görülür ve aşılır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca γνῶσις gignōskō "tanımak, bilmek"; bilginin edinilmesi ve sonucu birlikte.
Latince cognitio co-gnoscere "tanıyıp bilmek"; skolastikte bilme etkinliği (actus cognoscendi).
Almanca / Fransızca Erkennen; connaissance Hegel'de Wissen "bilme" ile karıştırılmamalı.
İngilizce cognition, knowledge

Türkçe karşılığı

bilgi edinme. Erkenntnis (sonuç) Kant'tan beri bağlayıcı olarak "bilgi"dir; Hegel'in Erkennen'i ise bir süreç ve etkinlik olduğundan mastar karşılık "bilgi edinme" seçildi. "Bilme" Wissen'e, "tanıma" Anerkennung'a ayrıldığı için kullanılmadı.

"Bilgi" denseydi Hegel'in kastettiği hareket, bir sonuca, elde edilmiş bir içeriğe dönüşürdü. "Bilgi edinme" ise işin henüz yolda olduğunu, öznel ideanın karşısında hazır bulduğu dünyayı kendine almaya çalıştığını gösterir. Bedeli kelimenin biraz ağır olmasıdır.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Ansiklopedi, Mantık, Kavram Öğretisi, C. İdea, b. Bilgi Edinme) açılmış nottur.

İlgili kavramlar