Kavram
cognitio
- Yunanca
- γνῶσις (gnōsis); karş. ἐπιστήμη (epistēmē)
- Latince
- cognitio; cognoscere
- Almanca
- Erkennen, Erkenntnis
- Fransızca
- connaissance; connaître
- İngilizce
- cognition, knowledge
- Türkçe
- bilgi edinme
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde bilgi edinmek bir şeyi öğrenmektir. Hegel (Ansiklopedi § 223–232; Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, III. Kısım, 2. Bölüm) bilgi edinmeyi ideanın hayattan sonraki ikinci biçimi olarak türetir: İdea artık kendini nesne edinir, ama karşısında hazır bulduğu dünyayı önkabul eder. Bu yüzden bilgi edinme sonludur: Analitik ve sentetik yöntemle, tarif, bölme, teorem ve ispatla ilerler; hakikati yalnızca bir "öte" olarak gözetir. Bilgi edinmenin teorik dürtüsü (hakikate yönelik) ile pratik dürtüsü (iyiye yönelik, isteme) birleştiğinde mutlak idea ortaya çıkar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | bilinenin bilende surete dönüşmesi | Ruh Üzerine III |
| 13. yy | Thomas Aquinas | bilinenin bilende bilenin tarzına göre bulunması | Summa Theologiae I q. 84–85 |
| 1781 | Kant | Erkenntnis: görü ile kavramın birliği; deneyimle sınırlı | Saf Aklın Eleştirisi |
| 1817/1830 | Hegel | ideanın kendi önkabulüne takılı kalmış, sonlu etkinliği | Ansiklopedi § 223–232 |
Dönüşüm: Bilenle bilinenin birliğini anlatan kavram, Kant'ta deneyimin sınırına bağlanır; Hegel'de ise bu sınırın kendisi bilgi edinmenin sonluluğu olarak görülür ve aşılır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | γνῶσις | gignōskō "tanımak, bilmek"; bilginin edinilmesi ve sonucu birlikte. |
| Latince | cognitio | co-gnoscere "tanıyıp bilmek"; skolastikte bilme etkinliği (actus cognoscendi). |
| Almanca / Fransızca | Erkennen; connaissance | Hegel'de Wissen "bilme" ile karıştırılmamalı. |
| İngilizce | cognition, knowledge |
Türkçe karşılığı
bilgi edinme. Erkenntnis (sonuç) Kant'tan beri bağlayıcı olarak "bilgi"dir; Hegel'in Erkennen'i ise bir süreç ve etkinlik olduğundan mastar karşılık "bilgi edinme" seçildi. "Bilme" Wissen'e, "tanıma" Anerkennung'a ayrıldığı için kullanılmadı.
"Bilgi" denseydi Hegel'in kastettiği hareket, bir sonuca, elde edilmiş bir içeriğe dönüşürdü. "Bilgi edinme" ise işin henüz yolda olduğunu, öznel ideanın karşısında hazır bulduğu dünyayı kendine almaya çalıştığını gösterir. Bedeli kelimenin biraz ağır olmasıdır.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Ansiklopedi, Mantık, Kavram Öğretisi, C. İdea, b. Bilgi Edinme) açılmış nottur.