Kavram
casta
- Yunanca
- — (Megasthenes'te *genos*, *meros*)
- Latince
- casta (Portekizce *casta* üzerinden; Latince *castus* "saf, katışıksız")
- Almanca
- Kaste, Kastenunterschied, Kastenwesen
- Fransızca
- caste
- İngilizce
- caste
- Türkçe
- kast
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte kapalı, geçişsiz toplumsal tabaka anlamındadır ("kast sistemi", "askerî kast"). Hint toplumunda dört varna (Brahman, Kşatriya, Vayşya, Şudra) ile bunların dışında kalan "dokunulmazlar"ı ve sayısız jati'yi adlandırır. Hegel'de kast, tabiatın tinin yerine geçtiği bir toplum düzeninin, hürriyetin ve iç ahlâklılığın henüz bulunmayışının adıdır: Vazifeler ve haklar insanın değil, belirli bir kastındır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| M.Ö. 4.–3. yy | Megasthenes | Hint toplumunun yedi kısmı | Indika (parçalar; Arrianos, Strabon) |
| M.Ö. 2. yy – M.S. 2. yy | Manu Kanunları | Dört varna, kastın vazifeleri ve cezaları | Manusmṛti |
| 16. yy | Portekiz gezginleri | casta: Hint soy grupları | — |
| 1822–1831 | Hegel | Doğumla verilen, dinî olarak taşlaşmış fark; hürriyetin yokluğu | Tarih Felsefesi Dersleri, Hindistan (birim 89–95) |
| 20. yy | Weber, Dumont | Saflık ve kirlilik karşıtlığı üzerine kurulu hiyerarşi | Hinduismus und Buddhismus; Homo hierarchicus |
Dönüşüm: Bir soy ve saflık kelimesinden Avrupa'nın Hindistan'ı tasvir kategorisine; Hegel'de tinin tabiattan kurtulamayışının siyasî biçimine; sosyolojide ise saflık hiyerarşisinin çözümlemesine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | γένος, μέρος | Megasthenes ve onu izleyen Arrianos (Indika 11) Hint toplumunu yedi "kısma" ayırır; ayrı bir terim yoktur. |
| Latince | castus / casta | Portekizce casta "soy, cins, katışıksız soy" Latince castus "saf, temiz" kelimesine dayanır; Portekizliler 16. yüzyılda Hint varna ve jati düzeni için kullanmıştır. |
| Almanca / Fransızca | Kaste / caste | Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri, Birinci Kısım, Hindistan; Hukuk Felsefesi § 206 (zümre seçiminin hürriyeti). |
| İngilizce | caste |
Türkçe karşılığı
kast. Rakip: "sınıf", "zümre", "tabaka". Hegel Stand (zümre) ile Kaste'yi ayırır: Zümre uğraş farkıdır ve hür devlette bireyin seçimine açıktır; kast ise doğumla verilir ve dinî olarak mühürlenir. Bu yüzden Kaste her yerde "kast", Stand "zümre", Klasse "sınıf" çevrilir.
Hegel'de kast, Çin'deki farksız eşitliğe göre bir ilerlemedir: Fark ortaya çıkar, bütün tikel üyelere eklemlenir. Ama fark tinden değil tabiattan, doğumdan gelir; bu yüzden organik bir hayatın üyeleri gibi ruhu yeniden kurmaz, taşlaşır. "Sınıf" demek bu doğumla verilmişliği ve dinî kutsanmışlığı, "zümre" demek de Hegel'in tam olarak karşı çıktığı şeyi, yani hür seçimi örter.
Atıf ve kaynak notu
Hegel'in Hindistan hakkındaki bilgisi İngiliz sömürge yazarlarına (Jones, Colebrooke, Wilford, Mill) ve misyoner raporlarına dayanır; ahlâk üzerine hükümleri dönemin Avrupa merkezci önyargılarını taşır. Kavram çözümlemesi bu bilgi temelinden ayrı değerlendirilmelidir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kastlardır
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.