Kavram
calculus infinitesimalis
- Latince
- calculus infinitesimalis; calculus differentialis / integralis
- Almanca
- Rechnung des Unendlichen; Differential- und Integralrechnung, Differentialkalkul
- Fransızca
- calcul infinitésimal
- İngilizce
- infinitesimal calculus
- Türkçe
- sonsuz hesabı; diferansiyel ve integral hesap
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Matematikte türev ve integral alma teknikleri. Mantık Bilimi'nde (Varlık Öğretisi, Miktar, "Miktarın Sonsuzluğu" Not 1–3) Hegel, matematik sonsuzun hakiki sonsuzun kavramına dayandığını, ama matematiğin bu kavramı haklı çıkaramadığını savunur: işlemin kesinsizlik görüntüsü, kavram yerine sonuçların doğruluğuyla örtülür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1635 | Cavalieri | bölünmezler (indivisibilia) yöntemi | Geometria indivisibilibus |
| 1687 | Newton | fluksiyonlar; kaybolan büyüklüklerin son oranları | Principia I, Lemma XI, Scholium |
| 1684 | Leibniz | diferansiyel hesap, dx işareti | Nova methodus |
| 1812/1832 | Hegel | matematik sonsuz, keyfiyetçe kemiyet oranı | Mantık Bilimi I. Kitap, II. Kısım, Not 1 |
Dönüşüm: Sonsuz küçük bir büyüklük tasavvurundan sınır (limes) kavramına; Hegel'de miktarın keyfiyete dönüşüne kanıt olarak.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Arkhimedes'in tüketme yöntemi (μέθοδος τῆς ἐξαντλήσεως) öncülüdür. |
| Latince | calculus infinitesimalis | calculus "çakıl taşı, hesap"; Leibniz calculus differentialis, Newton methodus fluxionum. |
| Almanca / Fransızca | Rechnung des Unendlichen, Differential- und Integralrechnung / calcul infinitésimal | Fluxion "fluksiyon", Grenze (limes) "sınır" (limes), verschwindende Größe "kaybolan büyüklük", Differential-Koefficient "diferansiyel katsayı". |
| İngilizce | infinitesimal calculus |
Türkçe karşılığı
sonsuz hesabı; diferansiyel ve integral hesap. Rakipler: "sonsuz küçükler hesabı", "kalkülüs", "türev ve integral hesabı". Hegel Rechnung des Unendlichen der; "sonsuz hesabı" bu adı korur, matematik terimi gerektiğinde "diferansiyel ve integral hesap" yazılır.
"Sonsuz küçükler hesabı" demek, Hegel'in eleştirdiği tasavvuru (sıfır olmayan ama ihmal edilebilecek kadar küçük büyüklükler) peşinen kabul etmek olur. Hegel'e göre dx, dy miktar değil, yalnızca oranın momentleridir; hesabın konusu küçüklük değil, keyfiyetçe kemiyet oranıdır.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Miktarın Sonsuzluğu) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sonsuz hesabı
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.