İçeriğe geç

Kavram

calculus infinitesimalis

Latince
calculus infinitesimalis; calculus differentialis / integralis
Almanca
Rechnung des Unendlichen; Differential- und Integralrechnung, Differentialkalkul
Fransızca
calcul infinitésimal
İngilizce
infinitesimal calculus
Türkçe
sonsuz hesabı; diferansiyel ve integral hesap

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Matematikte türev ve integral alma teknikleri. Mantık Bilimi'nde (Varlık Öğretisi, Miktar, "Miktarın Sonsuzluğu" Not 1–3) Hegel, matematik sonsuzun hakiki sonsuzun kavramına dayandığını, ama matematiğin bu kavramı haklı çıkaramadığını savunur: işlemin kesinsizlik görüntüsü, kavram yerine sonuçların doğruluğuyla örtülür.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1635 Cavalieri bölünmezler (indivisibilia) yöntemi Geometria indivisibilibus
1687 Newton fluksiyonlar; kaybolan büyüklüklerin son oranları Principia I, Lemma XI, Scholium
1684 Leibniz diferansiyel hesap, dx işareti Nova methodus
1812/1832 Hegel matematik sonsuz, keyfiyetçe kemiyet oranı Mantık Bilimi I. Kitap, II. Kısım, Not 1

Dönüşüm: Sonsuz küçük bir büyüklük tasavvurundan sınır (limes) kavramına; Hegel'de miktarın keyfiyete dönüşüne kanıt olarak.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Arkhimedes'in tüketme yöntemi (μέθοδος τῆς ἐξαντλήσεως) öncülüdür.
Latince calculus infinitesimalis calculus "çakıl taşı, hesap"; Leibniz calculus differentialis, Newton methodus fluxionum.
Almanca / Fransızca Rechnung des Unendlichen, Differential- und Integralrechnung / calcul infinitésimal Fluxion "fluksiyon", Grenze (limes) "sınır" (limes), verschwindende Größe "kaybolan büyüklük", Differential-Koefficient "diferansiyel katsayı".
İngilizce infinitesimal calculus

Türkçe karşılığı

sonsuz hesabı; diferansiyel ve integral hesap. Rakipler: "sonsuz küçükler hesabı", "kalkülüs", "türev ve integral hesabı". Hegel Rechnung des Unendlichen der; "sonsuz hesabı" bu adı korur, matematik terimi gerektiğinde "diferansiyel ve integral hesap" yazılır.

"Sonsuz küçükler hesabı" demek, Hegel'in eleştirdiği tasavvuru (sıfır olmayan ama ihmal edilebilecek kadar küçük büyüklükler) peşinen kabul etmek olur. Hegel'e göre dx, dy miktar değil, yalnızca oranın momentleridir; hesabın konusu küçüklük değil, keyfiyetçe kemiyet oranıdır.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Miktarın Sonsuzluğu) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sonsuz hesabı

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.