İçeriğe geç

Kavram

astutia rationis

Latince
astutia rationis; dolus bonus "iyi hile"
Almanca
List der Vernunft
Fransızca
ruse de la raison
İngilizce
cunning of reason
Türkçe
aklın hilesi

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde hile, birini aldatarak bir şey elde etmektir. Hegel (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, II. Kısım, 3. Bölüm, C. Gerçekleşmiş Amaç) aklın hilesini teleolojik etkinliğin yapısından türetir: Amaç nesneyle dolaysız ilişkiye girseydi mekanizmanın içine düşer ve tesadüfe maruz kalırdı; bunun yerine bir nesneyi araç olarak öne sürer, onun aşınmasına izin verir ve kendini onun arkasında korur. Bu yüzden araç, dış amaca uygunluğun sonlu amaçlarından daha yüksektir: saban, onunla elde edilen zevklerden daha onurludur. Ansiklopedi § 209 ve Tarih Felsefesi Dersleri aynı terimi tarih için kullanır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1816 Hegel amacın kendisiyle nesne arasına bir nesneyi araç olarak sokması Mantık Bilimi Kavram Öğretisi, II. Kısım, 3. Bölüm C
1822–1831 Hegel küllî ideanın tutkuları kendi yerine çalıştırması Tarih Felsefesi Dersleri

Dönüşüm: Bir mantık kategorisinin (araç ve amaç ilişkisi) tarih felsefesinde dünya tarihinin işleyişini anlatan bir imgeye dönüşmesi.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Yunanca bir terim karşılığı yoktur; mētis "kurnaz zekâ" yalnızca uzak bir akrabadır.
Latince astutia rationis Not adı olarak kurulmuş Latince karşılık; Hegel terimi Almanca kullanır.
Almanca / Fransızca List der Vernunft; ruse de la raison List eski Almancada "bilgi, ustalık" anlamını da taşır.
İngilizce cunning of reason

Türkçe karşılığı

aklın hilesi. "Aklın kurnazlığı" da denebilir; "hile" Hegel'in List kelimesindeki dolaylı yoldan, başkasını kendi yerine çalıştırarak amaca ulaşma anlamını daha iyi verir. Ahlâkî kınama taşımaz.

"Hile" kelimesi Türkçede aldatmayı çağrıştırır. Hegel'de ise aklın hilesi, amacın kendisini mekanik zora açmadan, kendisiyle nesne arasına başka bir nesneyi araç olarak sokmasıdır. Sonraki tarih felsefesinde aynı ad, küllî ideanın bireylerin tutkularını kendi yerine çalıştırması için kullanılır.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, Teleoloji) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: aklın hilesi

Metinlerde işaretlendiği yerler

2 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.