Kavram
astutia rationis
- Latince
- astutia rationis; dolus bonus "iyi hile"
- Almanca
- List der Vernunft
- Fransızca
- ruse de la raison
- İngilizce
- cunning of reason
- Türkçe
- aklın hilesi
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde hile, birini aldatarak bir şey elde etmektir. Hegel (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, II. Kısım, 3. Bölüm, C. Gerçekleşmiş Amaç) aklın hilesini teleolojik etkinliğin yapısından türetir: Amaç nesneyle dolaysız ilişkiye girseydi mekanizmanın içine düşer ve tesadüfe maruz kalırdı; bunun yerine bir nesneyi araç olarak öne sürer, onun aşınmasına izin verir ve kendini onun arkasında korur. Bu yüzden araç, dış amaca uygunluğun sonlu amaçlarından daha yüksektir: saban, onunla elde edilen zevklerden daha onurludur. Ansiklopedi § 209 ve Tarih Felsefesi Dersleri aynı terimi tarih için kullanır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1816 | Hegel | amacın kendisiyle nesne arasına bir nesneyi araç olarak sokması | Mantık Bilimi Kavram Öğretisi, II. Kısım, 3. Bölüm C |
| 1822–1831 | Hegel | küllî ideanın tutkuları kendi yerine çalıştırması | Tarih Felsefesi Dersleri |
Dönüşüm: Bir mantık kategorisinin (araç ve amaç ilişkisi) tarih felsefesinde dünya tarihinin işleyişini anlatan bir imgeye dönüşmesi.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Yunanca bir terim karşılığı yoktur; mētis "kurnaz zekâ" yalnızca uzak bir akrabadır. |
| Latince | astutia rationis | Not adı olarak kurulmuş Latince karşılık; Hegel terimi Almanca kullanır. |
| Almanca / Fransızca | List der Vernunft; ruse de la raison | List eski Almancada "bilgi, ustalık" anlamını da taşır. |
| İngilizce | cunning of reason |
Türkçe karşılığı
aklın hilesi. "Aklın kurnazlığı" da denebilir; "hile" Hegel'in List kelimesindeki dolaylı yoldan, başkasını kendi yerine çalıştırarak amaca ulaşma anlamını daha iyi verir. Ahlâkî kınama taşımaz.
"Hile" kelimesi Türkçede aldatmayı çağrıştırır. Hegel'de ise aklın hilesi, amacın kendisini mekanik zora açmadan, kendisiyle nesne arasına başka bir nesneyi araç olarak sokmasıdır. Sonraki tarih felsefesinde aynı ad, küllî ideanın bireylerin tutkularını kendi yerine çalıştırması için kullanılır.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, Teleoloji) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: aklın hilesi
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.