İçeriğe geç

Kavram

Admiratio

Yunanca
θαυμάζειν (thaumazein), θαῦμα (thauma)
Latince
admiratio
Almanca
Verwunderung, Bewunderung
Fransızca
admiration, estonnement
İngilizce
wonder
Türkçe
hayret; hayran olmak, hayretle karşılamak

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde şaşkınlık ve beğeni. Descartes'ta ruhun, nadir ve olağanüstü görünen nesneleri dikkatle düşünmeye yönelten ani şaşırmasıdır (md. 70). Altı ilkel tutkunun ilki ve tek zıddı olmayanıdır, çünkü nesnenin bize uygun olup olmadığını bilmeden önce doğar (md. 53). Kalpte ve kanda değişiklik getirmez, yalnız beyinde olur (md. 71); öğrenmeye yarar (md. 75), ama aşırısı (şaşkınlık) aklı kullanmayı engeller (md. 73, 76).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Felsefenin başlangıcı olan hayret Theaitetos 155d
MÖ 4. yy Aristoteles Bilmeyen insanın hayreti, felsefe yapmanın sebebi Metafizik I 2, 982b
1649 Descartes İlk ve zıtsız tutku; iyiden ve kötüden önce, yeni ve olağanüstü olana yönelir Ruhun Tutkuları md. 53, 70–78
1677 Spinoza admiratio bir duygulanım değil, zihnin bir tasavvura takılıp kalmasıdır Ethica III, Duygulanımların Tarifleri 4

Dönüşüm: Antik felsefede bilginin kaynağı olan hayret, Descartes'ta bir beden-ruh tutkusuna dönüşür ve yararı ile aşırılığı ölçülür; Spinoza'da artık bir duygulanım bile sayılmaz.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca θαυμάζειν (thaumazein) Platon (Theaitetos 155d) ve Aristoteles (Metafizik I 2): felsefe hayretle başlar.
Latince admiratio ad-mirari "bir şeye şaşarak bakmak"; Descartes'ın Latince mektuplarında da bu kelime.
Almanca / Fransızca Verwunderung / admiration
İngilizce wonder

Türkçe karşılığı

hayret. Descartes'ta admiration bugünkü Fransızcadaki "hayranlık" değil, yeni ve beklenmedik olanla karşılaşınca duyulan "hayret"tir. "Hayranlık" övgü ve beğeni ima eder; Descartes'ın tutkusu ise iyi ya da kötü yargısından öncedir. Estonnement "şaşkınlık" hayretin aşırısıdır (md. 73) ve ayrıca bağlanmaz. Fiil admirer bağlama göre "hayretle karşılamak, hayret etmek".

"Hayranlık" seçilirse Descartes'ın ilk tutkusu bir değer biçme olur ve "zıddı yoktur" (md. 53) iddiası anlaşılmaz hâle gelir. "Hayret" ise tutkunun bilgiye yönelik, iyi ile kötüden bağımsız niteliğini korur.

Atıf ve kaynak notu

Platon, Aristoteles ve Spinoza atıfları metinle karşılaştırılmadan verilmiştir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hayranlık, hayret

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.