İçeriğe geç
Zihnin Yönetimi İçin Kurallar

Descartes · Zihnin Yönetimi İçin Kurallar

Kural I.

AT10.359Çalışmaların gayesi, zihni, karşısına çıkan her şey hakkında sağlam ve doğru yargılarda bulunacak biçimde yönetmek olmalıdır.

İnsanların âdetidir: İki şey arasında bir benzerlik fark ettiklerinde, ikisinin farklı olduğu noktada bile, birinde doğru olduğunu gördükleri şeye ikisi hakkında da hükmederler. Bu yüzden, tamamen ruhun bilgisinden ibaret olan ilimleri bedenin bir alıştırmasını ve yatkınlığını gerektiren sanatlarla yanlış biçimde karşılaştırmışlardır. Bütün sanatların aynı insan tarafından birlikte öğrenilemeyeceğini, yalnız tek bir sanatla uğraşanın en iyi sanatkâr olmasının daha kolay olduğunu görmüşlerdir; çünkü aynı eller hem toprağı işlemeye hem lavta çalmaya ya da bu türden birçok farklı işe, bunlardan yalnız birine olduğu kadar elverişli biçimde uydurulamaz. Aynı şeyin ilimler için de geçerli olduğuna inanmışlar, onları nesnelerinin farklılığına göre birbirinden ayırarak her birinin ayrı ayrı, öteki hepsi bir yana bırakılarak araştırılması gerektiğine karar vermişlerdir.

AT10.359

REGULA I. Studiorum finis esse debet ingenii directio ad solida & vera, de ijs omnibus quae occurrunt, proferenda judicia. Ea est hominum consuetudo, vt, quoties aliquam similitudinem inter duas res agnoscunt, de vtrâque judicent, etiam in eo in quo sunt diversae, quod de alterutrâ verum esse compererunt. Ita scientias, quae totae in animi cognitione consistunt, cum artibus, quae aliquem corporis vsum habitumque desiderant, malè conferentes, videntesque non omnes artes simul ab eodem homine esse addiscendas, sed illum optimum artificem faciliùs evadere, qui vnicam tantùm exercet, quoniam eaedem manus agris colendis & citharae pulsandae, vel pluribus ejusmodi diversis officijs, non tam commodè quàm vnico ex illis possunt aptari: idem de scientijs etiam crediderunt, illasque pro diversitate objectorum ab invicem distinguentes, singulas seorsim & omnibus alijs omissis quaerendas esse sunt arbitrati.

AT10.360Bunda gerçekten yanılmışlardır. Çünkü bütün ilimler, ne kadar farklı konulara uygulanırsa uygulansın her zaman bir ve aynı kalan insan bilgeliğinden başka bir şey değildir; bu bilgelik o konulardan, Güneş'in ışığının aydınlattığı şeylerin çeşitliliğinden aldığından daha fazla bir ayrım almaz. Bu yüzden zihinleri hiçbir sınırla kısıtlamaya gerek yoktur. Çünkü bir hakikatin bilgisi, bir sanatın uygulanmasının yaptığı gibi bizi başka bir hakikati bulmaktan alıkoymaz, tersine buna yardım eder. Doğrusu bana şaşılacak bir şey gibi görünüyor ki çoğu insan insanların huylarını, bitkilerin güçlerini, yıldızların hareketlerini, madenlerin dönüşümlerini ve benzeri ilim dallarının nesnelerini büyük bir titizlikle inceler; ama bu arada sağduyuyu, yani bu küllî bilgeliği neredeyse hiç kimse düşünmez. Oysa öteki bütün şeylere kendileri için değil, bu bilgeliğe bir katkıları olduğu için değer verilmelidir. Bu kuralı haklı olarak bütün kuralların ilki olarak öne sürmemizin sebebi de budur; çünkü bizi hakikati araştırmanın doğru yolundan hiçbir şey, çalışmalarımızı bu genel gayeye değil de birtakım tikel gayelere yöneltmemiz kadar uzaklaştırmaz. Sapkın ve kınanacak gayelerden, boş şöhret ya da çirkin kazanç gibi gayelerden söz etmiyorum; çünkü bunlara, sağlam bir hakikat bilgisinin açabileceğinden çok daha kestirme bir yolu süslü gerekçelerin ve halkın kafasına göre uydurulmuş oyuncakların açtığı açıktır.

AT10.360

In quo sanè decepti sunt. Nam cùm scientiae omnes nihil aliud sint quàm humana sapientia, quae semper vna & eadem manet, quantumvis differentibus subjectis applicata, nec majorem ab illis distinctionem mutuatur, quam Solis lumen à rerum, quas illustrat, varietate, non opus est ingenia limitibus vllis cohibere; neque enim nos vnius veritatis cognitio, veluti vnius artis vsus, ab alterius inventione dimovet, sed potiùs juvat. Et profectò mirum mihi videtur, plerosque hominum mores, plantarum vires, siderum motus, metallorum transmutationes, similiumque disciplinarum objecta diligentissimè perscrutari, atque interim ferè nullos de bonâ mente, sive de hac vniversali Sapientiâ, cogitare, cùm tamen alia omnia non tam propter se, quàm quia ad hanc aliquid conferunt, sint aestimanda. Ac proinde non immeritò hanc regulam primam omnium proponimus, quia nihil priùs à rectâ quaerendae veritatis viâ nos abducit, quàm si non ad hunc finem generalem, sed ad aliquos particulares studia dirigamus. Non de perversis loquor & damnandis, vt sunt inanis gloria vel lucrum turpe: ad haec enim perspicuum est fucatas rationes, & vulgi ingenijs accommodata ludibria, longè magis compendiosum iter aperire, quàm possit solida veri cognitio.

Dürüst ve övülecek gayeleri de kastediyorum; çünkü bunlar bizi çoğu zaman daha incelikle aldatır. Örneğin hayatın rahatlıklarına faydalı ilimleri ya da hakikati seyretmekte bulunan ve bu hayatta neredeyse tek eksiksiz ve hiçbir acıyla bulanmamış mutluluk olan o hazzı ararsak durum budur. İlimlerin bu meyvelerini haklı olarak bekleyebiliriz elbette; ama çalışırken onları düşünürsek, çoğu zaman başka şeylerin bilgisi için zorunlu olan birçok şeyi, ya ilk bakışta pek faydalı ya da pek ilgi çekici görünmedikleri için atlamamıza yol açarlar. Şuna inanmak gerekir ki bütün ilimler birbirine öylesine bağlıdır ki, hepsini birlikte öğrenmek, birini ötekilerden ayırmaktan çok daha kolaydır. Bu yüzden şeylerin hakikatini ciddi olarak araştırmak isteyen kişi tek bir ilmi seçmemelidir; çünkü ilimlerin hepsi birbiriyle birleşiktir ve birbirine bağlıdır. Yalnızca aklın tabiî ışığını artırmayı düşünmelidir; okulun şu ya da bu güçlüğünü çözmek için değil, hayatın her durumunda anlayışın iradeye neyin seçilmesi gerektiğini önceden göstermesi için. O zaman kısa sürede, tikel şeylerle uğraşanlardan çok daha büyük ilerlemeler kaydettiğine ve yalnızca onların arzuladığı her şeye ulaşmakla kalmayıp umabileceklerinden daha yüksek şeylere de eriştiğine şaşacaktır.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…