Kavram
singulare
- Yunanca
- καθ᾽ ἕκαστον (kath' hekaston) "tek tek olan"
- Latince
- singulare, singularis
- Almanca
- das Einzelne; Einzelheit
- Fransızca
- singulier; singularité
- İngilizce
- the singular
- Türkçe
- cüzî; cüzîlik
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "tek, tek başına olan". Aristotelesçi mantıkta tek bir şeye yüklenen ("Sokrates"), küllînin karşıtı. Orta Çağda tümeller tartışmasının öbür ucu: yalnız cüzîler mi vardır? Hegel (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, 1. Kısım, 1. Bölüm C) cüzîliği, farktan mutlak olumsuzluğa kendi içine yansıyan kavram olarak tarif eder; kavram bu momentte yargıya geçer.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | tek tek olan, birçok şeye yüklenemeyen | Önerme Üzerine 7 |
| 6. yy | Boethius | küllînin karşıtı olarak cüzî | In Isagogen |
| 1781 | Kant | yargının niceliği: tekil yargı | Saf Aklın Eleştirisi, yargı tablosu |
| 1816 | Hegel | kavramın üçüncü momenti: cüzîlik | Mantık Bilimi Kavram Öğretisi, 1. Kısım, 1. Bölüm |
Dönüşüm: Küllînin dışında kalan tek tek şeyden, Hegel'de küllînin ve tikelin hakikati olan, kendi içine dönmüş kavrama.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | καθ᾽ ἕκαστον | Aristoteles'te küllînin (καθόλου) karşıtı: tek tek olan, birçok şeye yüklenemeyen (Önerme Üzerine 7). |
| Latince | singulare | singuli "birer birer"den; Boethius'tan itibaren universale'nin karşıtı. |
| Almanca / Fransızca | das Einzelne, Einzelheit; singulier | Hegel'de kavramın üçüncü momenti. |
| İngilizce | the singular |
Türkçe karşılığı
cüzî; cüzîlik. Universale / singulare çifti küllî / cüzî diye karşılanır. Hegel'de das Einzelne "cüzî olan", Einzelheit "cüzîlik"; Individuum "birey" (individuum) ve Vereinzelung "tekilleşme" ayrı tutulur.
"Cüzî" kelimesi gündelikte "küçük, önemsiz" çağrışımı taşır; burada o anlamda değil, mantıktaki "tek tek olan" anlamında okunmalıdır. Hegel'de cüzî, küllî ve tikelin karşısında duran sayısal bir tek değil, kavramın kendi farkından kendi içine dönmesidir: belirli olan küllîdir.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: cüzîlik
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.