Kavram
particulare
- Yunanca
- ἐπὶ μέρους (epi merous) "parça üzerine, kısmî"
- Latince
- particulare, particularis
- Almanca
- das Besondere; Besonderheit
- Fransızca
- particulier; particularité
- İngilizce
- the particular
- Türkçe
- tikel; tikellik
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "özel, kısmî, belli bir şeye ait". Aristotelesçi mantıkta tikel önerme ("bazı A'lar B'dir"), küllî önermenin karşıtıdır. Kant yargı tablosunda nicelik başlığı altında küllî, tikel ve tekil yargıları ayırır. Hegel (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, 1. Kısım, 1. Bölüm B) tikelliği kavramın kendi içindeki belirliliği olarak türetir: Küllî kendini ayırt eder ve bu ayırt etmede tikel olur; tikel ise küllîyi kendi içinde taşır, cins kendi türlerinde kalır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | kısmî önerme | Önerme Üzerine 7 |
| 6. yy | Boethius | propositio particularis | De syllogismo categorico |
| 1781 | Kant | yargının niceliği: tikel yargı | Saf Aklın Eleştirisi, yargı tablosu |
| 1816 | Hegel | kavramın ikinci momenti: tikellik | Mantık Bilimi Kavram Öğretisi, 1. Kısım, 1. Bölüm |
Dönüşüm: Önermenin niceliğini bildiren bir mantık teriminden, Hegel'de kavramın kendini belirleme momentine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἐπὶ μέρους | Aristoteles'te "kısmî" önerme (Önerme Üzerine 7; Birinci Analitikler I 1): öznenin bir kısmı hakkında söylenen. |
| Latince | particulare | pars "parça"dan; Boethius'tan itibaren mantıkta propositio particularis "tikel önerme". |
| Almanca / Fransızca | das Besondere, Besonderheit; particulier | Hegel'de kavramın üç momentinden ikincisi: Allgemeinheit – Besonderheit – Einzelheit. |
| İngilizce | the particular |
Türkçe karşılığı
tikel; tikellik. Mantık dilinde yerleşmiş karşılık. Çekirdek tablodaki küllî / cüzî (universale / singulare) çiftinin ortasındaki üçüncü moment olduğu için "cüz'î" ile karıştırılmasın diye "tikel" seçildi; Hegel'de das Besondere "tikel olan", Besonderheit "tikellik".
Hegel'de tikel, küllînin dışında duran bir parça değildir; küllînin kendini belirlemesi, kendi içinde fark koymasıdır. "Tikel kavram" bu yüzden küllî kavramın bir türü olmakla kalmaz, küllînin kendisinin belirli olarak konmuş hâlidir.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: tikellik, tikelliği, tikel
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.