İçeriğe geç

Kavram

particulare

Yunanca
ἐπὶ μέρους (epi merous) "parça üzerine, kısmî"
Latince
particulare, particularis
Almanca
das Besondere; Besonderheit
Fransızca
particulier; particularité
İngilizce
the particular
Türkçe
tikel; tikellik

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "özel, kısmî, belli bir şeye ait". Aristotelesçi mantıkta tikel önerme ("bazı A'lar B'dir"), küllî önermenin karşıtıdır. Kant yargı tablosunda nicelik başlığı altında küllî, tikel ve tekil yargıları ayırır. Hegel (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, 1. Kısım, 1. Bölüm B) tikelliği kavramın kendi içindeki belirliliği olarak türetir: Küllî kendini ayırt eder ve bu ayırt etmede tikel olur; tikel ise küllîyi kendi içinde taşır, cins kendi türlerinde kalır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles kısmî önerme Önerme Üzerine 7
6. yy Boethius propositio particularis De syllogismo categorico
1781 Kant yargının niceliği: tikel yargı Saf Aklın Eleştirisi, yargı tablosu
1816 Hegel kavramın ikinci momenti: tikellik Mantık Bilimi Kavram Öğretisi, 1. Kısım, 1. Bölüm

Dönüşüm: Önermenin niceliğini bildiren bir mantık teriminden, Hegel'de kavramın kendini belirleme momentine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἐπὶ μέρους Aristoteles'te "kısmî" önerme (Önerme Üzerine 7; Birinci Analitikler I 1): öznenin bir kısmı hakkında söylenen.
Latince particulare pars "parça"dan; Boethius'tan itibaren mantıkta propositio particularis "tikel önerme".
Almanca / Fransızca das Besondere, Besonderheit; particulier Hegel'de kavramın üç momentinden ikincisi: Allgemeinheit – Besonderheit – Einzelheit.
İngilizce the particular

Türkçe karşılığı

tikel; tikellik. Mantık dilinde yerleşmiş karşılık. Çekirdek tablodaki küllî / cüzî (universale / singulare) çiftinin ortasındaki üçüncü moment olduğu için "cüz'î" ile karıştırılmasın diye "tikel" seçildi; Hegel'de das Besondere "tikel olan", Besonderheit "tikellik".

Hegel'de tikel, küllînin dışında duran bir parça değildir; küllînin kendini belirlemesi, kendi içinde fark koymasıdır. "Tikel kavram" bu yüzden küllî kavramın bir türü olmakla kalmaz, küllînin kendisinin belirli olarak konmuş hâlidir.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: tikellik, tikelliği, tikel

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.