Kavram
qualitas occulta
- Latince
- qualitas occulta
- Almanca
- verborgene (occulte) Qualität
- Fransızca
- qualité occulte
- İngilizce
- occult quality
- Türkçe
- gizli keyfiyet
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "gizli" saklanmış olandır. Skolastik doğa felsefesinde gizli keyfiyet, etkisi görülen ama kendisi algılanmayan bir güçtür. Leibniz Newton'un uzaktan etki eden çekimini böyle bir keyfiyete geri dönüş saydı. Hegel (Mantık Bilimi, II. Kitap, 3. Bölüm B a, Not) biçimsel temeli eleştirirken bu tartışmayı kullanır: temel, açıklanan görünüşle aynı içeriği kendi içine yansımış biçimde tekrarlıyorsa açıklama boş bir totolojidir; ona ancak istenen başka içerikli temel gösterilmediği için "gizli" denebilir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 13.–16. yy | Skolastik doğa felsefesi | duyulamayan, yalnızca etkisinden bilinen keyfiyet | Fernel, De abditis rerum causis |
| 1673 | Molière | virtus dormitiva alayı | Hastalık Hastası |
| 1715–1716 | Leibniz | Newton'un çekimi gizli keyfiyete dönüş | Leibniz–Clarke Yazışması |
| 1813 | Hegel | çekim kuvveti "fazla bilinen" keyfiyettir; biçimsel temelin totolojisi | Mantık Bilimi II. Kitap, 3. Bölüm B a, Not |
Dönüşüm: Skolastikte açıklayıcı bir kavram olan gizli keyfiyet, modern bilimde açıklamasızlığın adına, Hegel'de ise bilimsel "kuvvet" açıklamalarının totolojik yapısının teşhisine dönüşür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Yunanca karşılığı yerleşik değildir; arka planda Aristotelesçi "kuvve" ve "suret" öğretisi vardır. |
| Latince | qualitas occulta | occultus "gizlenmiş", occulere "örtmek"ten. Skolastik doğa felsefesinde duyularla algılanmayan, yalnızca etkisinden çıkarılan keyfiyet (mıknatısın çekmesi, afyonun uyutması). |
| Almanca / Fransızca | verborgene / occulte Qualität; qualité occulte | Hegel her iki Almanca biçimi de kullanır. |
| İngilizce | occult quality |
Türkçe karşılığı
gizli keyfiyet. qualitas çekirdek tabloda "keyfiyet" olduğundan "gizli nitelik" yerine "gizli keyfiyet" seçildi.
Modern bilim "gizli keyfiyet"i açıklama yerine ad koyma olarak alay konusu yaptı (Molière'in afyonun "uyutucu gücü"). Hegel ise suçlamayı tersine çevirir: Newton'un çekim kuvveti gizli değil, "fazla bilinen" bir keyfiyettir, çünkü görünüşün kendisinden başka içeriği yoktur.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Öz Öğretisi, Biçimsel Temel) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: gizli bir keyfiyet
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.