İçeriğe geç

Kavram

qualitas occulta

Latince
qualitas occulta
Almanca
verborgene (occulte) Qualität
Fransızca
qualité occulte
İngilizce
occult quality
Türkçe
gizli keyfiyet

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "gizli" saklanmış olandır. Skolastik doğa felsefesinde gizli keyfiyet, etkisi görülen ama kendisi algılanmayan bir güçtür. Leibniz Newton'un uzaktan etki eden çekimini böyle bir keyfiyete geri dönüş saydı. Hegel (Mantık Bilimi, II. Kitap, 3. Bölüm B a, Not) biçimsel temeli eleştirirken bu tartışmayı kullanır: temel, açıklanan görünüşle aynı içeriği kendi içine yansımış biçimde tekrarlıyorsa açıklama boş bir totolojidir; ona ancak istenen başka içerikli temel gösterilmediği için "gizli" denebilir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
13.–16. yy Skolastik doğa felsefesi duyulamayan, yalnızca etkisinden bilinen keyfiyet Fernel, De abditis rerum causis
1673 Molière virtus dormitiva alayı Hastalık Hastası
1715–1716 Leibniz Newton'un çekimi gizli keyfiyete dönüş Leibniz–Clarke Yazışması
1813 Hegel çekim kuvveti "fazla bilinen" keyfiyettir; biçimsel temelin totolojisi Mantık Bilimi II. Kitap, 3. Bölüm B a, Not

Dönüşüm: Skolastikte açıklayıcı bir kavram olan gizli keyfiyet, modern bilimde açıklamasızlığın adına, Hegel'de ise bilimsel "kuvvet" açıklamalarının totolojik yapısının teşhisine dönüşür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Yunanca karşılığı yerleşik değildir; arka planda Aristotelesçi "kuvve" ve "suret" öğretisi vardır.
Latince qualitas occulta occultus "gizlenmiş", occulere "örtmek"ten. Skolastik doğa felsefesinde duyularla algılanmayan, yalnızca etkisinden çıkarılan keyfiyet (mıknatısın çekmesi, afyonun uyutması).
Almanca / Fransızca verborgene / occulte Qualität; qualité occulte Hegel her iki Almanca biçimi de kullanır.
İngilizce occult quality

Türkçe karşılığı

gizli keyfiyet. qualitas çekirdek tabloda "keyfiyet" olduğundan "gizli nitelik" yerine "gizli keyfiyet" seçildi.

Modern bilim "gizli keyfiyet"i açıklama yerine ad koyma olarak alay konusu yaptı (Molière'in afyonun "uyutucu gücü"). Hegel ise suçlamayı tersine çevirir: Newton'un çekim kuvveti gizli değil, "fazla bilinen" bir keyfiyettir, çünkü görünüşün kendisinden başka içeriği yoktur.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Öz Öğretisi, Biçimsel Temel) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: gizli bir keyfiyet

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.