Kavram
observatio
- Yunanca
- τήρησις (tērēsis); ἱστορία (historia, "araştırma, görerek öğrenme")
- Latince
- observatio
- Almanca
- Beobachtung; beobachten; beobachtende Vernunft
- Fransızca
- observation
- İngilizce
- observation
- Türkçe
- gözlem; gözlemlemek; gözlemleyen akıl
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte dikkatle bakıp izlemektir. Bilim felsefesinde gözlem, deneyle birlikte doğa bilgisinin kaynağıdır. Hegel'in Tinin Fenomenolojisinde (V. bölüm, A) "gözlemleyen akıl" önce tabiatı (betimleme, ayırt edici işaretler, kanunlar, organik olan), sonra tini (mantık ve psikoloji kanunları), en son ikisinin ilişkisini (fizyonomi, frenoloji) gözlemler; sonunda kendini bir şey olarak bulur ("tinin varlığı bir kemiktir") ve bu sonuçla gözlem tavrı çöker.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 2. yy | Empirik hekimler | Tekrar tekrar görülenin kaydı (tērēsis) | Galenos, Empirik Okul Üzerine |
| 1620 | Bacon | Deneyle birlikte tabiatın yorumlanmasının temeli | Novum Organum |
| 1807 | Hegel | Aklın kendini şeylikte arayan ilk, içgüdüsel tavrı | Tinin Fenomenolojisi V. bölüm, A |
Dönüşüm: Bilginin edilgin kaynağı sayılan gözlem, Hegel'de aklın kendini dışarıda arayan, kendini henüz tanımayan etkinliği olarak eleştirilir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | τήρησις (tērēsis) / ἱστορία (historia) | tērēsis gözetme; Hekimlikte (Empirik okul) tekrar tekrar görülenin kaydı. Historia görerek edinilen bilgi. |
| Latince | observatio | observare "gözetmek, dikkatle izlemek, uymak" kökünden; dinî kullanımda "riayet". |
| Almanca / Fransızca | Beobachtung / observation | |
| İngilizce | observation |
Türkçe karşılığı
gözlem; gözlemlemek; gözlemleyen akıl (beobachtende Vernunft). "Rasat" gökbilimde yerleşiktir ama dar kalır; "müşahede" anlamı verir, bugün ağırdır. "Gözlem" canlı ve tam karşılıktır. Erfahrung "deneyim" (experientia), Beschreiben "betimleme" (descriptio) ayrı tutulur.
Hegel'de gözlem, aklın kendini şeylerde aradığı ilk tavırdır: Gözlemleyen bilinç şeylerin özünü bulmak istediğini sanır, ama fiilen şeyleri kavramlara çevirir ve kendini arar. "Gözlem" kelimesinin edilgin seyir çağrışımı, Hegel'in vurguladığı bu etkin, kavramlaştırıcı yanı örtebilir.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Phänomenologie, V. bölüm, A) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: gözlemi
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.