İçeriğe geç

Kavram

observatio

Yunanca
τήρησις (tērēsis); ἱστορία (historia, "araştırma, görerek öğrenme")
Latince
observatio
Almanca
Beobachtung; beobachten; beobachtende Vernunft
Fransızca
observation
İngilizce
observation
Türkçe
gözlem; gözlemlemek; gözlemleyen akıl

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte dikkatle bakıp izlemektir. Bilim felsefesinde gözlem, deneyle birlikte doğa bilgisinin kaynağıdır. Hegel'in Tinin Fenomenolojisinde (V. bölüm, A) "gözlemleyen akıl" önce tabiatı (betimleme, ayırt edici işaretler, kanunlar, organik olan), sonra tini (mantık ve psikoloji kanunları), en son ikisinin ilişkisini (fizyonomi, frenoloji) gözlemler; sonunda kendini bir şey olarak bulur ("tinin varlığı bir kemiktir") ve bu sonuçla gözlem tavrı çöker.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 2. yy Empirik hekimler Tekrar tekrar görülenin kaydı (tērēsis) Galenos, Empirik Okul Üzerine
1620 Bacon Deneyle birlikte tabiatın yorumlanmasının temeli Novum Organum
1807 Hegel Aklın kendini şeylikte arayan ilk, içgüdüsel tavrı Tinin Fenomenolojisi V. bölüm, A

Dönüşüm: Bilginin edilgin kaynağı sayılan gözlem, Hegel'de aklın kendini dışarıda arayan, kendini henüz tanımayan etkinliği olarak eleştirilir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca τήρησις (tērēsis) / ἱστορία (historia) tērēsis gözetme; Hekimlikte (Empirik okul) tekrar tekrar görülenin kaydı. Historia görerek edinilen bilgi.
Latince observatio observare "gözetmek, dikkatle izlemek, uymak" kökünden; dinî kullanımda "riayet".
Almanca / Fransızca Beobachtung / observation
İngilizce observation

Türkçe karşılığı

gözlem; gözlemlemek; gözlemleyen akıl (beobachtende Vernunft). "Rasat" gökbilimde yerleşiktir ama dar kalır; "müşahede" anlamı verir, bugün ağırdır. "Gözlem" canlı ve tam karşılıktır. Erfahrung "deneyim" (experientia), Beschreiben "betimleme" (descriptio) ayrı tutulur.

Hegel'de gözlem, aklın kendini şeylerde aradığı ilk tavırdır: Gözlemleyen bilinç şeylerin özünü bulmak istediğini sanır, ama fiilen şeyleri kavramlara çevirir ve kendini arar. "Gözlem" kelimesinin edilgin seyir çağrışımı, Hegel'in vurguladığı bu etkin, kavramlaştırıcı yanı örtebilir.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Phänomenologie, V. bölüm, A) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: gözlemi

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.