Kavram
luxus
- Yunanca
- τρυφή (tryphē)
- Latince
- luxus
- Almanca
- Luxus
- Fransızca
- luxe
- İngilizce
- luxury
- Türkçe
- lüks
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "zorunlu olmayan, pahalı rahatlık". Felsefe tarihinde lüks ya erdemin düşmanı (Platon, Rousseau) ya da ticaretin ve medeniyetin motoru (Mandeville, Hume) olarak tartışılmıştır. Hegel iki görüşü de aşar: Lüks, tabiî ihtiyaç ile eğitilmiş ihtiyaç arasındaki sınırsız farkın ifadesidir ve kurtuluşun biçimsel kaldığını gösterir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | Sağlıklı şehirden "şişkin", lüks içindeki şehre geçiş; savaşın kaynağı | Devlet II, 372e–373e |
| 1714 | Mandeville | Özel reziletler, kamu faydaları: lüks ticareti besler | Arıların Masalı |
| 1752 | Hume | İncelmiş lüks medeniyetin ve hürriyetin dostudur | "Of Refinement in the Arts" |
| 1755 | Rousseau | Lüks eşitsizliğin ve bozulmanın ürünüdür | İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kökeni |
| 1820 | Hegel | İhtiyaçların sınırsız çoğalması; bağımlılığın ve yoksunluğun artışı | Hukuk Felsefesinin Ana Hatları, § 195 |
Dönüşüm: Ahlâkî bir kusurdan (Platon, Rousseau) ve ekonomik bir erdemden (Mandeville, Hume), sivil toplumun kendi diyalektiğine (Hegel).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | τρυφή (tryphē) | "Yumuşaklık, sefahat"; Platon'un "şişkin şehir"i (tryphōsa polis). |
| Latince | luxus / luxuria | luxus "bolluk, israf"; Romalı ahlâkçılarda (Sallustius, Seneca) ahlâk bozulmasının işareti. |
| Almanca / Fransızca | Luxus / luxe | Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları, § 195. |
| İngilizce | luxury |
Türkçe karşılığı
lüks. Luxus "lüks"; Verfeinerung "incelme", Ausschweifung "sefahat", Not "yoksunluk" bağlanmaz; Bedürfnis "ihtiyaç" indigentia ayrıca bağlanır.
Hegel'de lüks bir ahlâk kusuru olarak kınanmaz, ihtiyaçların toplumsal çoğalmasının zorunlu sonucu olarak tarif edilir: İhtiyaçların, araçların ve zevklerin sınırsız çoğalması ve özelleşmesi. Ama bu çoğalma aynı ölçüde bağımlılığın ve yoksunluğun da sonsuzca artmasıdır; lüks ile sefalet aynı sivil toplumun iki yüzüdür.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Grundlinien der Philosophie des Rechts, § 195) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: lüks, sefahatin
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.