İçeriğe geç

Kavram

Isonomia (ἰσονομία)

Yunanca
ἰσονομία (isonomía); μοναρχία (monarchía)
Latince
aequa libertas, aequum ius
Almanca
Gleichheit vor dem Gesetz, Isonomie
Fransızca
isonomie, égalité devant la loi
İngilizce
equality (of rights), balance
Türkçe
eşit-yasalılık / güçler dengesi

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Sözcük önce siyasidir: yurttaşların yasa karşısında eşit payı. Alkmaion onu bedene taşır: yaş/kuru, soğuk/sıcak, acı/tatlı gibi karşıt "güçler" (δυνάμεις) arasında eşit pay varsa sağlık, biri tek-egemen olursa (μοναρχία) hastalık. Böylece "sağlık" bir düzen kavramı hâline gelir ve tıp, kozmoloji ile aynı sözlüğü kullanmaya başlar.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6.–5. yy Alkmaion Karşıt güçlerin eşit payı = sağlık; birinin tek-egemenliği = hastalık DK 24 B4

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἰσονομία ἴσος ("eşit") + νόμος ("yasa, pay"). Siyasi bir terimdir: Atina'da tiranlık sonrası düzenin adı. Karşıtı μοναρχία (tek kişinin egemenliği). Alkmaion'da tıbba aktarılmış hâlde karşımıza çıkar.
Latince aequa libertas; aequum ius
Almanca / Fransızca Isonomie / isonomie ikisi de sözcüğü transliterasyonla alır — Türkçede de bu yol açıktır
İngilizce equality (of rights), balance

Türkçe karşılığı

eşit-yasalılık / güçler dengesi. rakip karşılıklar: eşitlik (νόμος'u düşürür), hukuk önünde eşitlik (modern anayasa hukuku terimi; MÖ 6. yy için anakronik), denge (Alkmaion'daki tıbbi anlamı verir ama siyasi kökeni gizler). Bileşik "eşit-yasalılık" iki yanı da tutar.

"Denge" dersen Alkmaion'un cümlesini salt tıbbi bir dengeye indirger, νόμος'un siyasi yükünü silersin; oysa cümlenin çarpıcılığı tam da o yükten gelir: beden bir polis gibi düşünülmüştür. "Hukuk önünde eşitlik" dersen modern bir kavramı geriye yansıtırsın.

Atıf ve kaynak notu

Bu terim gerçekten o filozofa mı ait, yoksa sonraki bir yorumcunun geriye yansıtması mı?

Aetios ἰσονομία ve μοναρχία sözcüklerini tırnak içinde verir — bu, onların Alkmaion'un kendi sözcükleri olduğunu gösteren güçlü bir işarettir. Buna karşılık "güçler" listesinin düzenliliği (yaş, kuru, soğuk, sıcak, acı, tatlı "ve geri kalanlar") doksografik düzleştirme olabilir; dört-nitelik şemasını buraya geriye yansıtma.

İlgili kavramlar

  • P10 — Başkalaşım ve iyilik–kötülük
  • P04 — Bir ve Çok Problemi
  • harmonia
  • nomos
  • physis
  • pathe
  • Alkmaion of Kroton
  • KRS — The Presocratic Philosophers

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: isonomia, eşit haklara dayanan, eşit haklar

Metinlerde işaretlendiği yerler

5 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.