Kavram
Isonomia (ἰσονομία)
- Yunanca
- ἰσονομία (isonomía); μοναρχία (monarchía)
- Latince
- aequa libertas, aequum ius
- Almanca
- Gleichheit vor dem Gesetz, Isonomie
- Fransızca
- isonomie, égalité devant la loi
- İngilizce
- equality (of rights), balance
- Türkçe
- eşit-yasalılık / güçler dengesi
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Sözcük önce siyasidir: yurttaşların yasa karşısında eşit payı. Alkmaion onu bedene taşır: yaş/kuru, soğuk/sıcak, acı/tatlı gibi karşıt "güçler" (δυνάμεις) arasında eşit pay varsa sağlık, biri tek-egemen olursa (μοναρχία) hastalık. Böylece "sağlık" bir düzen kavramı hâline gelir ve tıp, kozmoloji ile aynı sözlüğü kullanmaya başlar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6.–5. yy | Alkmaion | Karşıt güçlerin eşit payı = sağlık; birinin tek-egemenliği = hastalık | DK 24 B4 |
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἰσονομία | ἴσος ("eşit") + νόμος ("yasa, pay"). Siyasi bir terimdir: Atina'da tiranlık sonrası düzenin adı. Karşıtı μοναρχία (tek kişinin egemenliği). Alkmaion'da tıbba aktarılmış hâlde karşımıza çıkar. |
| Latince | aequa libertas; aequum ius | |
| Almanca / Fransızca | Isonomie / isonomie | ikisi de sözcüğü transliterasyonla alır — Türkçede de bu yol açıktır |
| İngilizce | equality (of rights), balance |
Türkçe karşılığı
eşit-yasalılık / güçler dengesi. rakip karşılıklar: eşitlik (νόμος'u düşürür), hukuk önünde eşitlik (modern anayasa hukuku terimi; MÖ 6. yy için anakronik), denge (Alkmaion'daki tıbbi anlamı verir ama siyasi kökeni gizler). Bileşik "eşit-yasalılık" iki yanı da tutar.
"Denge" dersen Alkmaion'un cümlesini salt tıbbi bir dengeye indirger, νόμος'un siyasi yükünü silersin; oysa cümlenin çarpıcılığı tam da o yükten gelir: beden bir polis gibi düşünülmüştür. "Hukuk önünde eşitlik" dersen modern bir kavramı geriye yansıtırsın.
Atıf ve kaynak notu
Bu terim gerçekten o filozofa mı ait, yoksa sonraki bir yorumcunun geriye yansıtması mı?
Aetios ἰσονομία ve μοναρχία sözcüklerini tırnak içinde verir — bu, onların Alkmaion'un kendi sözcükleri olduğunu gösteren güçlü bir işarettir. Buna karşılık "güçler" listesinin düzenliliği (yaş, kuru, soğuk, sıcak, acı, tatlı "ve geri kalanlar") doksografik düzleştirme olabilir; dört-nitelik şemasını buraya geriye yansıtma.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: isonomia, eşit haklara dayanan, eşit haklar
Metinlerde işaretlendiği yerler
5 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.