Kavram
homo theoreticus
- Yunanca
- θεωρητικὸς ἄνθρωπος (theōrētikos anthrōpos; bios theōrētikos "seyre dalan hayat")
- Latince
- homo theoreticus (yeni Latince)
- Almanca
- der theoretische Mensch
- Fransızca
- l'homme théorique
- İngilizce
- theoretical man
- Türkçe
- teorik insan
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "teorik" pratik olmayan, kâğıt üstünde kalan demektir. Nietzsche'de teorik insan, ilk örneği Sokrates olan, ilmin hizmetinde çalışan ve bilgiye her derde deva bir güç yükleyen insandır. Sanatçı gibi var olanla yetinir ve bu yetinme onu kötümserliğin pratik etiğinden korur; ama sanatçı örtü kalktıktan sonra da örtü olarak kalana bakarken teorik insan atılmış örtüden zevk alır. İlmin sınırlarına varınca "trajik bilgi" patlak verir ve sanat yeniden gerekli olur. Modern İskenderiyeci kültürün ideali teorik insandır; opera onun eseridir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | bios theōrētikos: seyre dalan, en yüksek mutluluk olan hayat | Nikomakhos'a Etik X |
| Ortaçağ | Augustinus, Thomas | vita contemplativa / vita activa | |
| 1872 | Nietzsche | Sokrates'in açtığı varoluş biçimi; teorik iyimserlik, İskenderiyeci kültür | Tragedyanın Doğuşu § 15, 17–19 |
Dönüşüm: Antikçağda en yüksek hayat olan seyir, Nietzsche'de tragedyayı ve miti öldüren iyimser bilgi hırsına dönüşür; değer işareti tersine döner.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | θεωρία, θεωρητικός | theōria "seyir, bakış"; Aristoteles'te bios theōrētikos en yüksek hayat |
| Latince | vita contemplativa | Ortaçağda seyre dalan hayat |
| Almanca / Fransızca | der theoretische Mensch / l'homme théorique | Nietzsche, Tragedyanın Doğuşu § 15 |
| İngilizce | theoretical man |
Türkçe karşılığı
teorik insan. "kuramsal insan" de denebilirdi; Nietzsche'nin kalıplaşmış tip adı olduğu için "teorik insan" seçildi; theoretischer Optimist "teorik iyimser", theoretische Weltbetrachtung "teorik dünya görüşü" bağlanmaz
"Teorik" burada bir bilgi türü değil, bir insan tipidir: hakikatin üstündeki örtüyü kaldırmaktan haz alan, düşüncenin nedensellik ipini izleyerek varlığı bilebileceğine, hatta düzeltebileceğine inanan insan. Aristoteles'in seyre dalan bilgesiyle aynı kökten gelir, ama Nietzsche'de değeri tersine dönmüştür.
Atıf ve kaynak notu
Kavram Nietzsche'nin kendi tip adıdır; Sokrates'e geriye doğru yansıtılmıştır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: teorik insanın
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.