İçeriğe geç

Kavram

Glandula pinealis

Yunanca
κωνάριον (kōnarion) "küçük kozalak"
Latince
glandula pinealis; conarium
Almanca
Zirbeldrüse
Fransızca
glande (pinéale), petite glande, conarion
İngilizce
pineal gland
Türkçe
bez; küçük bez (anatomide: kozalaksı bez, epifiz)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Anatomide beynin ortasında, üçüncü karıncığın arkasında duran küçük, tek bir bez. Descartes'ta ruh ile bedenin karşılıklı etkisinin gerçekleştiği yer: hayvanî ruhların hareketi bezi oynatır ve ruha algılar verir; ruh da bezi oynatarak ruhları sinirlere ve kaslara yöneltir. Tercihin gerekçesi, beynin öteki kısımlarının çift, bu bezin ise tek olması ve iki gözden gelen iki görüntünün bir yerde birleşmesi gerekmesidir (md. 32).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
2. yy Galenos Kan damarlarına destek olan bir bez; ruhların akışını düzenleyen kapak olduğu görüşü reddedilir De usu partium VIII 14
1640 Descartes Ruhun başlıca yeri; mektuplarda Meyssonnier ve Mersenne'e Mektuplar (AT III)
1649 Descartes Ruhun işlevlerini doğrudan yerine getirdiği yer; ruh ile beden arasındaki karşılıklı etki Ruhun Tutkuları md. 31–35, 41–47
1677 Spinoza Descartes'ın bez görüşünü "gizli bir nitelikten daha gizli" diye eleştirir Ethica V, önsöz

Dönüşüm: Galenos'un sıradan bir bezinden, Descartes'ta düşünen şey ile yer kaplayan şeyin buluştuğu noktaya; ardından Spinoza'dan itibaren ruh-beden ikiliğinin çözülemeyen güçlüğünün simgesine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca κωνάριον (kōnarion) Galenos'ta "kozalakçık"; şekli çam kozalağına benzediği için. Galenos onu ruhların akışını düzenleyen bir bez sanmayı reddeder.
Latince glandula pinealis, conarium glandula "küçük meşe palamudu, bez"; pinea "çam kozalağı". Descartes Latince mektuplarında conarium der.
Almanca / Fransızca Zirbeldrüse / glande pinéale, conarion
İngilizce pineal gland

Türkçe karşılığı

bez; küçük bez. Descartes metinde çoğu zaman yalnız la petite glande "küçük bez" der; çeviride de "bez", "küçük bez" kullanılır. Anatomideki "kozalaksı bez" ve "epifiz" ancak açıklamada anılır, çünkü Descartes'ın derdi bezin anatomisi değil, beynin ortasında tek ve asılı duran bir kısım olmasıdır.

"Ruhun yeri" demek, ruhun bezin içinde bulunduğu anlamına gelmez: Descartes'a göre ruh bütün bedene bağlıdır (Ruhun Tutkuları, md. 30) ve uzamla ilişkisi yoktur; bez yalnızca ruhun işlevlerini "doğrudan" yerine getirdiği yerdir (md. 31). "Başlıca yer" (siège principal) bir etkileşim noktasıdır, bir kap değil.

Atıf ve kaynak notu

Spinoza ve Galenos atıfları metinle karşılaştırılmadan verilmiştir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: bezdir

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.