Kavram
Glandula pinealis
- Yunanca
- κωνάριον (kōnarion) "küçük kozalak"
- Latince
- glandula pinealis; conarium
- Almanca
- Zirbeldrüse
- Fransızca
- glande (pinéale), petite glande, conarion
- İngilizce
- pineal gland
- Türkçe
- bez; küçük bez (anatomide: kozalaksı bez, epifiz)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Anatomide beynin ortasında, üçüncü karıncığın arkasında duran küçük, tek bir bez. Descartes'ta ruh ile bedenin karşılıklı etkisinin gerçekleştiği yer: hayvanî ruhların hareketi bezi oynatır ve ruha algılar verir; ruh da bezi oynatarak ruhları sinirlere ve kaslara yöneltir. Tercihin gerekçesi, beynin öteki kısımlarının çift, bu bezin ise tek olması ve iki gözden gelen iki görüntünün bir yerde birleşmesi gerekmesidir (md. 32).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 2. yy | Galenos | Kan damarlarına destek olan bir bez; ruhların akışını düzenleyen kapak olduğu görüşü reddedilir | De usu partium VIII 14 |
| 1640 | Descartes | Ruhun başlıca yeri; mektuplarda Meyssonnier ve Mersenne'e | Mektuplar (AT III) |
| 1649 | Descartes | Ruhun işlevlerini doğrudan yerine getirdiği yer; ruh ile beden arasındaki karşılıklı etki | Ruhun Tutkuları md. 31–35, 41–47 |
| 1677 | Spinoza | Descartes'ın bez görüşünü "gizli bir nitelikten daha gizli" diye eleştirir | Ethica V, önsöz |
Dönüşüm: Galenos'un sıradan bir bezinden, Descartes'ta düşünen şey ile yer kaplayan şeyin buluştuğu noktaya; ardından Spinoza'dan itibaren ruh-beden ikiliğinin çözülemeyen güçlüğünün simgesine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | κωνάριον (kōnarion) | Galenos'ta "kozalakçık"; şekli çam kozalağına benzediği için. Galenos onu ruhların akışını düzenleyen bir bez sanmayı reddeder. |
| Latince | glandula pinealis, conarium | glandula "küçük meşe palamudu, bez"; pinea "çam kozalağı". Descartes Latince mektuplarında conarium der. |
| Almanca / Fransızca | Zirbeldrüse / glande pinéale, conarion | |
| İngilizce | pineal gland |
Türkçe karşılığı
bez; küçük bez. Descartes metinde çoğu zaman yalnız la petite glande "küçük bez" der; çeviride de "bez", "küçük bez" kullanılır. Anatomideki "kozalaksı bez" ve "epifiz" ancak açıklamada anılır, çünkü Descartes'ın derdi bezin anatomisi değil, beynin ortasında tek ve asılı duran bir kısım olmasıdır.
"Ruhun yeri" demek, ruhun bezin içinde bulunduğu anlamına gelmez: Descartes'a göre ruh bütün bedene bağlıdır (Ruhun Tutkuları, md. 30) ve uzamla ilişkisi yoktur; bez yalnızca ruhun işlevlerini "doğrudan" yerine getirdiği yerdir (md. 31). "Başlıca yer" (siège principal) bir etkileşim noktasıdır, bir kap değil.
Atıf ve kaynak notu
Spinoza ve Galenos atıfları metinle karşılaştırılmadan verilmiştir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: bezdir
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.