İçeriğe geç

Kavram

dissonantia

Yunanca
διαφωνία (diaphōnia)
Latince
dissonantia
Almanca
Dissonanz
Fransızca
dissonance
İngilizce
dissonance
Türkçe
disonans

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Müzikte disonans, kulağa gerilimli gelen ve çözülmeyi isteyen ses birleşimidir. Tragedyanın Doğuşu § 24'te Nietzsche, çirkin ve uyumsuz olanın nasıl estetik haz uyandırabildiği sorusunu bununla cevaplar: Tragedyada aynı anda seyretmek isteyip seyrin ötesine özlem duymak, disonansı duymak isteyip duymanın ötesine özlem duymaya benzer. Varoluş ve dünya ancak estetik bir olgu olarak haklı çıkar; bunun ne demek olduğunu en doğrudan müzikteki disonans anlatır. § 25'te insan "disonansın insan oluşu" diye anılır: Yaşayabilmek için kendi özünün üstüne Apolloncu bir güzellik peçesi örtmesi gerekir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Antikçağ Pythagorasçılar, Boethius basit sayı oranlarına uymayan, kulağı inciten ses birleşimi Boethius, De institutione musica
18. yy Rameau çözülmesi gereken gerilim; armoninin itici gücü
1872 Nietzsche trajik hazzın modeli; dünyanın estetik haklı çıkarılışı; insan "disonansın insan oluşu" Tragedyanın Doğuşu § 24–25

Dönüşüm: Klasik musiki kuramında kusur ya da geçici gerilim olan disonans, Nietzsche'de varoluşun özüne ve trajik hazzın kaynağına yükselir; değer işareti tersine döner.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca διαφωνία diaphōnia "sesin ayrışması"; karşıtı symphōnia (consonantia)
Latince dissonantia dis-sonare "ayrı ses vermek"
Almanca / Fransızca Dissonanz / dissonance Nietzsche, Tragedyanın Doğuşu § 24–25
İngilizce dissonance

Türkçe karşılığı

disonans. "uyumsuzluk" gündelik ve ahlâkî çağrışımlıdır; Nietzsche'de das Disharmonische "uyumsuz olan" ile yan yana geçtiği için müzik terimi olan "disonans" ayrı tutuldu; Lustaccord "haz akoru", das Hässliche "çirkin olan" bağlanmaz

Nietzsche'de disonans yalnız bir müzik olgusu değil, trajik hazzın anahtarıdır: Acıda bile duyulan "ilk haz", müzikte çözülmeyi bekleyen disonansın hazzıyla aynı yurttandır. "Uyumsuzluk" demek bu müzikal kökü ve hazla bağını kaybettirir.

Atıf ve kaynak notu

Terim müzik kuramından gelir; felsefî kullanımı Nietzsche'nin kendi metaforudur, Schopenhauer'in müzik metafiziğine dayanır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: disonansın

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.