Kavram
dissonantia
- Yunanca
- διαφωνία (diaphōnia)
- Latince
- dissonantia
- Almanca
- Dissonanz
- Fransızca
- dissonance
- İngilizce
- dissonance
- Türkçe
- disonans
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Müzikte disonans, kulağa gerilimli gelen ve çözülmeyi isteyen ses birleşimidir. Tragedyanın Doğuşu § 24'te Nietzsche, çirkin ve uyumsuz olanın nasıl estetik haz uyandırabildiği sorusunu bununla cevaplar: Tragedyada aynı anda seyretmek isteyip seyrin ötesine özlem duymak, disonansı duymak isteyip duymanın ötesine özlem duymaya benzer. Varoluş ve dünya ancak estetik bir olgu olarak haklı çıkar; bunun ne demek olduğunu en doğrudan müzikteki disonans anlatır. § 25'te insan "disonansın insan oluşu" diye anılır: Yaşayabilmek için kendi özünün üstüne Apolloncu bir güzellik peçesi örtmesi gerekir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Antikçağ | Pythagorasçılar, Boethius | basit sayı oranlarına uymayan, kulağı inciten ses birleşimi | Boethius, De institutione musica |
| 18. yy | Rameau | çözülmesi gereken gerilim; armoninin itici gücü | |
| 1872 | Nietzsche | trajik hazzın modeli; dünyanın estetik haklı çıkarılışı; insan "disonansın insan oluşu" | Tragedyanın Doğuşu § 24–25 |
Dönüşüm: Klasik musiki kuramında kusur ya da geçici gerilim olan disonans, Nietzsche'de varoluşun özüne ve trajik hazzın kaynağına yükselir; değer işareti tersine döner.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | διαφωνία | diaphōnia "sesin ayrışması"; karşıtı symphōnia (consonantia) |
| Latince | dissonantia | dis-sonare "ayrı ses vermek" |
| Almanca / Fransızca | Dissonanz / dissonance | Nietzsche, Tragedyanın Doğuşu § 24–25 |
| İngilizce | dissonance |
Türkçe karşılığı
disonans. "uyumsuzluk" gündelik ve ahlâkî çağrışımlıdır; Nietzsche'de das Disharmonische "uyumsuz olan" ile yan yana geçtiği için müzik terimi olan "disonans" ayrı tutuldu; Lustaccord "haz akoru", das Hässliche "çirkin olan" bağlanmaz
Nietzsche'de disonans yalnız bir müzik olgusu değil, trajik hazzın anahtarıdır: Acıda bile duyulan "ilk haz", müzikte çözülmeyi bekleyen disonansın hazzıyla aynı yurttandır. "Uyumsuzluk" demek bu müzikal kökü ve hazla bağını kaybettirir.
Atıf ve kaynak notu
Terim müzik kuramından gelir; felsefî kullanımı Nietzsche'nin kendi metaforudur, Schopenhauer'in müzik metafiziğine dayanır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: disonansın
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.